تفسیر و معنی جمله تاریخی «فزت و رب الکعبه» امام علی (ع) 1404

فُزْتُ: از ریشه «فوز» به معنای پیروزی، رستگاری، و رسیدن به خیر و خوبی است.

وَ: واو قسم است (سوگند).

رَبِّ الْکَعْبَة: پروردگار کعبه.

ترجمه روان: «سوگند به پروردگار کعبه که رستگار شدم (یا پیروز شدم)».

چرا فوز؟ فوز به پیروزی‌ای گفته می‌شود که انسان از خطر رها شده و به پاداش رسیده باشد.

چرا رب الکعبه؟ امام علی (ع) در کعبه متولد شد. این سوگند اشاره به آغاز و پایان زیبای زندگی ایشان دارد.

زمان بیان: دقیقاً لحظه‌ای که شمشیر ابن ملجم فرق مبارک ایشان را شکافت.

این جمله نشان می‌دهد که شهادت برای امام، یک «فاجعه» نبود، بلکه یک «دستاورد» و آرزوی دیرینه بود.

تفاوت دیدگاه: ما گریه می‌کنیم چون او را از دست دادیم، او شاد است چون به خدا رسید.

این جمله کوتاه‌ترین و کامل‌ترین وصیت‌نامه تاریخ است.

رهایی از زندان دنیا: علی (ع) دنیا را زندان مومن می‌دانست. ضربت شمشیر، شکستن میله‌های این زندان بود.

شوق وصال: مانند تشنه‌ای که به آب می‌رسد. علی (ع) تشنه دیدار خدا و پیامبر (ص) و زهرا (س) بود.

راحتی از مردم نادان: امام سال‌ها از جهل مردم کوفه رنج برد (خار در چشم و استخوان در گلو). شهادت، پایان این رنج بود.

اطمینان قلبی: کسی که در لحظه مرگ چنین جمله‌ای می‌گوید، یعنی ذره‌ای ترس و تردید در دل ندارد.

پیروزی بر باطل: ظاهراً علی (ع) کشته شد، اما باطناً خط نفاق (معاویه و خوارج) را رسوا کرد و اسلام ناب را با خونش آبیاری کرد.

تکمیل دایره خلقت: از خانه خدا (کعبه) شروع شد و در خانه خدا (مسجد) پایان یافت. این یعنی زندگی سراسر توحیدی.

فنای فی الله: در آن لحظه امام خود را ندید، فقط خدا را دید و رسیدن به او را.

معنای حقیقی برد و باخت: دشمن فکر کرد علی را حذف کرد، اما علی (ع) اعلام کرد که «برنده واقعی» منم.

شهادت، مزد جهاد: این رستگاری، پاداش یک عمر مجاهدت، نماز و عدالت‌خواهی بود.

آرامش ابدی: پس از سال‌ها جنگ و بی‌وفایی یاران، اکنون زمان استراحت شیر خدا فرا رسیده بود.

این جمله در منابع شیعه و سنی (مانند تاریخ طبری و مروج الذهب) نقل شده است.

بلاغت علوی: در اوج درد و خونریزی، جمله‌ای با ساختار ادبی کامل و قسمی پرمغز بیان فرمودند.

تاثیر بر قاتل: برخی روایات می‌گویند این جمله چنان صلابتی داشت که ابن ملجم را در همان لحظه دچار وحشت کرد.

مقایسه با سایرین: بسیاری در لحظه مرگ ناله می‌کنند یا وصیت مالی می‌کنند؛ علی (ع) از پیروزی سخن گفت.

شهریار در شعرش می‌گوید: «به جز از علی که گوید به پسر که قاتل من / چو اسیر توست اکنون به اسیر کن مدارا». این رفتار تفسیر عملی همان رستگاری است.

ندای آسمانی: همزمان با این جمله، جبرئیل ندا داد «تهدمت والله ارکان الهدی» (پایه‌های هدایت ویران شد).

واکنش حضرت زینب (س): دختر علی (ع) در کربلا نیز فرمود «ما رأیت الا جمیلا»، که نشان‌دهنده همان نگاه ملکوتی پدر است.

این جمله پاسخی بود به تمام تهمت‌هایی که به امام می‌زدند (که نماز نمی‌خواند!). او در محراب و در حال نماز شهید شد.

تاریخ گواهی داد که رستگار واقعی علی (ع) بود، نه معاویه که در کاخ سبز مرد.

این جمله شعار تمام شهدای تاریخ اسلام شد که مرگ سرخ را بر زندگی ننگین ترجیح دادند.

دیدگاه ما به مرگ باید تغییر کند؛ مرگ پایان نیست، دریچه‌ای به سمت خداست.

مهم نیست چقدر عمر می‌کنیم، مهم این است که عاقبت بخیر و «رستگار» شویم.

در سخت‌ترین لحظات، یاد خدا و توکل بر او آرامش‌بخش است.

زندگی باید طوری باشد که لحظه مرگ حسرت نداشته باشیم، بلکه احساس پیروزی کنیم.

هدف خلقت، رسیدن به مقام قرب الهی است (فوز عظیم).

صبر بر مشکلات دنیا، پاداشش رستگاری در آخرت است.

حق همیشه پیروز است، حتی اگر مظلومانه کشته شود.

مکان و زمان مرگ مهم نیست، «چگونه مردن» مهم است.

دلبستگی به دنیا مانع رستگاری است؛ علی (ع) چون دلبسته نبود، رستگار شد.

راه رستگاری از مسیر بندگی و اطاعت از خدا (نماز و مسجد) می‌گذرد.