استهلال ماه شوال در کشورهای همسایه و ایران 1404

با غروب خورشید در روز بیست و نهم رمضان، نگاه‌ها در ایران و کشورهای همسایه مانند عراق و عربستان به آسمان دوخته شده تا هلال ماه شوال رویت شود.

تیم‌های استهلال در سراسر منطقه خاورمیانه با تجهیزات پیشرفته نجومی مستقر شده‌اند تا وضعیت رویت پذیری هلال ماه شوال را بررسی کنند.

معمولا اختلاف افق بین ایران و برخی کشورهای همسایه باعث می‌شود که عید فطر در روزهای متفاوتی اعلام گردد که این موضوع ریشه در مبانی فقهی دارد.

دفتر مقام معظم رهبری و مراجع عظام تقلید، گروه‌های ویژه‌ای را برای رصد هلال ماه اعزام کرده‌اند و گزارش‌های کشورهای همسایه نیز مورد بررسی کارشناسی قرار می‌گیرد.

اگر هلال ماه در غروب بیست و نهم دیده نشود، ماه رمضان سی روزه خواهد بود و این قاعده در تمام کشورهای اسلامی جاری است.

گاهی اوقات اعلام عید در ترکیه یا عربستان زودتر از ایران است؛ این تفاوت به دلیل معیار رویت (چشم مسلح یا غیرمسلح) و تفاوت جغرافیایی است.

مسلمانان کشورهای همسایه نظیر افغانستان و پاکستان نیز همزمان با ایران، منتظر اعلام نظر مراجع دینی خود برای اثبات اول ماه شوال هستند.

اتحاد افق در برخی مبانی فقهی باعث می‌شود که رویت ماه در یک کشور برای کشور همسایه نیز حجت باشد، اما این نظر مورد توافق همه فقها نیست.

مومنین باید توجه داشته باشند که صرف اعلام عید در کشورهای همسایه، برای مقلدین مراجع ایران حجت شرعی محسوب نمی‌شود مگر اینکه اطمینان حاصل شود.

اخبار رسمی درباره حلول ماه شوال تنها از طریق رسانه‌های ملی و اطلاعیه‌های رسمی دفاتر مراجع تقلید معتبر است.

از نظر نجومی، سن هلال ماه، ارتفاع آن از افق و مدت مکث ماه بعد از غروب خورشید، سه عامل اصلی در رویت‌پذیری هلال شوال هستند.

در کشورهای غربی ایران مانند عراق و عربستان، به دلیل غروب دیرتر خورشید، شانس رویت هلال کمی بیشتر از مناطق شرقی است.

استفاده از تلسکوپ و دوربین‌های دوچشمی قدرتمند در ایران برای رویت هلال مرسوم است، در حالی که برخی کشورهای همسایه رویت با چشم عادی را ملاک می‌دانند.

پدیده مقارنه ماه و خورشید رخ داده است و حالا باید دید آیا جدایی زاویه‌ای ماه به حدی رسیده است که نور آن قابل رویت باشد یا خیر.

غبار محلی و شرایط جوی در مرزهای غربی و جنوبی کشور می‌تواند تاثیر زیادی در گزارش‌های ارسالی استهلال داشته باشد.

گاهی هلال ماه در کشورهای همسایه رویت می‌شود اما به دلیل پایین بودن ارتفاع ماه در ایران، قابل مشاهده نیست.

تفاوت در عرض جغرافیایی کشورها باعث می‌شود که خط رویت پذیری هلال از برخی کشورها عبور کند و از برخی دیگر عبور نکند.

محاسبات نرم‌افزاری دقیق نجومی معمولاً وضعیت رویت را پیش‌بینی می‌کنند، اما حکم شرعی نهایی منوط به رویت خارجی است.

اصطلاح «طوق» داشتن ماه یا بلند بودن هلال، از نشانه‌هایی است که عامه مردم برای تشخیص سن ماه استفاده می‌کنند اما در فقه معیارهای دقیق‌تری وجود دارد.

منجمان کشورهای اسلامی در کنفرانس‌های تقویمی تلاش می‌کنند تا معیارهای رویت را به هم نزدیک کنند تا اختلاف در اعلام عید کاهش یابد.

مومن باید برای اطمینان از پایان ماه رمضان، یا خود ماه را ببیند یا به شهادت دو عادل یا حکم حاکم شرع استناد کند.

تبعیت از حکم حاکم شرع در مسئله رویت هلال، باعث وحدت رویه در جامعه اسلامی و جلوگیری از تفرقه می‌شود.

اگر در کشوری مانند عراق عید اعلام شد، تنها برای کسانی که هم‌افق با آن منطقه هستند یا مبنای مرجعشان اشتراک افق است، عید محسوب می‌شود.

شب سی‌ام ماه رمضان بسیار حساس است و اگر ماه دیده نشود، باید این روز را روزه گرفت و نمی‌توان به گمان عید بودن روزه را خورد.

یوم الشک روزی است که مشخص نیست آخر رمضان است یا اول شوال؛ در این روز نیت روزه واجب است و اگر وسط روز عید اعلام شد، باید افطار کرد.

اهمیت استهلال به حدی است که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: با دیدن هلال روزه بگیرید و با دیدن آن افطار کنید.

دعا هنگام رویت هلال ماه شوال بسیار سفارش شده است و نشانه شکرگزاری برای یک ماه بندگی خالصانه است.

اختلاف در اعلام عید نباید مایه نزاع شود، زیرا هر کس موظف است طبق نظر مرجع تقلید خود عمل نماید.

در صورت عدم رویت هلال در شب بیست و نهم، تکمیل سی روز ماه رمضان واجب شرعی است.

مسلمانان باید توجه داشته باشند که پرداخت زکات فطره منوط به اثبات عید فطر است و زمان آن از غروب شب عید آغاز می‌شود.

چرا گاهی در عربستان عید است ولی در ایران نیست؟ پاسخ در تفاوت مبنای فقهی (چشم مسلح و غیرمسلح) و تفاوت افق جغرافیایی است.

آیا می‌شود ماه رمضان 28 روزه باشد؟ خیر، ماه قمری هرگز کمتر از 29 روز و بیشتر از 30 روز نمی‌شود.

چرا صدای توپ در قدیم برای اعلام عید در می‌کردند؟ برای اینکه مردم شهر که به رادیو دسترسی نداشتند از رویت ماه باخبر شوند.

تلسکوپ‌های استهلال چقدر قوی هستند؟ برخی از آنها می‌توانند هلال‌هایی با ضخامت بسیار نازک و روشنایی کم را شکار کنند.

آیا هواپیماها هم برای رویت ماه می‌روند؟ بله، گاهی برای فرار از ابرها و غبار، رصدگران با هواپیما به ارتفاعات می‌روند.

کدام کشورها معمولا زودتر عید می‌گیرند؟ کشورهای غربی‌تر و جنوبی‌تر معمولاً شانس بیشتری دارند، همچنین کشورهایی که معیار محاسباتی دارند.

ستاد استهلال چیست؟ ستادی زیر نظر دفتر رهبری که صدها گروه رصدی متخصص را در سراسر کشور مدیریت می‌کند.

آیا دیدن ماه در روز هم ممکن است؟ بله، گاهی هلال ماه در روز آخر دیده می‌شود که البته احکام خاص خود را دارد.

اگر ماه خیلی بلند باشد یعنی دیشب عید بوده؟ از نظر فقهی لزوماً خیر، اما نشانه این است که ماه سن زیادی دارد.

چرا کشورهای همسایه شرقی دیرتر عید می‌گیرند؟ چون ماه حرکتش از غرب به شرق آسمان است و غروب خورشید در شرق زودتر اتفاق می‌افتد.

در ترکیه معمولاً بر اساس محاسبات نجومی از سال‌ها قبل تقویم را می‌بندند، اما در ایران رویت عینی شرط است.

عربستان سعودی مبنای «ام القری» را دارد که شرطش غروب ماه بعد از خورشید است، حتی اگر با چشم دیده نشود.

در عراق، آیت الله سیستانی مبنای چشم غیرمسلح را دارند که بسیار به مبنای مشهور در ایران نزدیک است اما گاهی به دلیل افق متفاوت می‌شود.

شیعیان پاکستان و افغانستان معمولاً منتظر خبر از نجف یا قم هستند، مگر اینکه خودشان استهلال مستقل داشته باشند.

در عمان، معیارها بسیار سخت‌گیرانه و نجومی است و اغلب با ایران هم‌زمان می‌شود.

تفاوت اصلی ایران و برخی همسایگان در اعتبار «چشم مسلح» است؛ در ایران دیدن با تلسکوپ حجت است اما در برخی مذاهب خیر.

وحدت رویه در اعلام عید فطر آرزوی همه مسلمانان است اما تفاوت‌های فقهی و جغرافیایی واقعیتی انکارناپذیر است.

در بحرین و کویت، معمولاً از اعلام عربستان پیروی می‌شود، مگر شیعیان که منتظر نظر مراجع خود می‌مانند.

ایران یکی از دقیق‌ترین و علمی‌ترین سیستم‌های استهلال را در جهان اسلام دارد که مورد استناد بسیاری از مراکز علمی است.

گاهی یک روز اختلاف عید، باعث می‌شود مسافران بین کشورهای همسایه دو بار نماز عید بخوانند یا در تکلیف خود شک کنند.