در فرهنگ غنی ایرانی و آموزههای اسلامی، عمو (برادر پدر) جایگاهی بسیار رفیع و همتراز با پدر دارد. پیامبر اکرم (ص) در حدیثی مشهور میفرمایند: «العم والد» یعنی عمو حکم پدر را دارد. این شباهت نه تنها در ژنتیک و ظاهر، بلکه در حمایت، دلسوزی و جایگاه اجتماعی نیز نمود دارد. در روزهای عید نوروز، به ویژه روز دوم فروردین که بازار دید و بازدید داغ است، ادای احترام به عمو به عنوان یکی از ستونهای اصلی فامیل پدری، از واجبات اخلاقی و سنتی محسوب میشود.
احترام به کوچکتر و بزرگتر از اصول بنیادین خانوادههای ایرانی است. در دید و بازدیدهای نوروزی، معمولاً برادرزادهها برای تبریک سال نو به منزل عمو میروند. این دیدار فرصتی است برای تجدید پیوندها، استفاده از تجربیات و نصیحتهای عمو و همچنین زنده کردن یاد پدر (در صورتی که در قید حیات نباشند). متنهای تبریک و نوع برخورد با عمو باید آمیزهای از صمیمیت و احترام باشد؛ چرا که عمو در عین حال که دوستی صمیمی است، وقار و جایگاه پدرانه نیز دارد.
برای بسیاری از ما، تصویر عمو با خاطرات شیرین کودکی، شوخیهای خاص و البته «عیدی» گره خورده است. عموها معمولاً با برادرزادهها رابطهای راحتتر و شوختر نسبت به پدر دارند و همین موضوع باعث میشود که دید و بازدید عید با آنها فضایی شاد و مفرح داشته باشد. سنت عیدی دادن عمو به برادرزادهها، یکی از لذتبخشترین بخشهای نوروز برای کودکان و حتی بزرگسالان است که محبت بین نسلها را تقویت میکند.
صله رحم و دیدار با خویشاوندان، به ویژه اقوام پدری (الارحام)، در دین اسلام بسیار سفارش شده است. قطع ارتباط با عمو و خانواده پدری در روایات به شدت نکوهش شده و دیدار و محبت به آنها موجب افزایش طول عمر و برکت در رزق و روزی دانسته شده است. نوروز بهترین بهانه است تا اگر کدورتی وجود دارد، با یک پیام تبریک یا دیدار حضوری، یخهای رابطه ذوب شده و گرمای محبت جایگزین آن شود.
در خانوادههایی که پدر خانواده به رحمت خدا رفته است، عمو نقش سرپرست معنوی و تکیهگاه عاطفی برادرزادهها را ایفا میکند. در چنین شرایطی، تبریک عید به عمو و دیدار با او، نه تنها یک وظیفه فامیلی، بلکه نوعی تسلی خاطر و زنده نگه داشتن یاد پدر مرحوم است. این احترام متقابل، بنیان خانواده را در برابر طوفانهای زندگی حفظ میکند.
