معراج پیامبر اکرم (ص) دارای دو مرحله بود. مرحله اول «اسراء» نام دارد که سفر شبانه از مسجدالحرام در مکه به مسجدالاقصی در بیت المقدس است. در این مرحله، پیامبر (ص) با روح و جسم شریفشان طی الارض نموده و در مکان های مقدس بین راه نماز گزاردند. مرحله دوم «معراج» است که صعود از مسجدالاقصی به آسمان های هفتگانه و رسیدن به مقام قرب الهی (قاب قوسین او ادنی) می باشد. این واقعه عظیم طبق برخی روایات معتبر در هفدهم ماه مبارک رمضان رخ داده است.
انتخاب مسجدالاقصی به عنوان ایستگاه میانی معراج، حکمت های فراوانی دارد. خداوند متعال با این کار، پیوند عمیقی میان مکه و قدس ایجاد کرد و اهمیت این مکان مقدس را به مسلمانان نشان داد. در مسجدالاقصی، ارواح تمام پیامبران الهی حاضر شدند و به امامت حضرت محمد (ص) نماز جماعت اقامه کردند که نمادی از خاتمیت و وراثت ایشان بر ادیان توحیدی است.
رسول خدا (ص) در این سفر ملکوتی، حقایق عالم هستی را مشاهده کردند. ایشان بهشت و نعمت های آن، جهنم و عذاب های آن، و جایگاه فرشتگان را دیدند. همچنین در سدره المنتهی، حقایقی از عظمت پروردگار بر ایشان آشکار شد که در سوره نجم به آن اشاره شده است. دیدن صورت ملکوتی اعمال انسان ها، از دیگر رهاوردهای این سفر بود.
اکثر علمای شیعه معتقدند که معراج پیامبر (ص) هم روحانی و هم جسمانی بوده است. یعنی ایشان با همین بدن خاکی به آسمان ها رفتند. استدلال قرآن با کلمه «بعبده» (بنده اش) که شامل روح و جسم است، و همچنین قدرت لایزال الهی که می تواند بر قوانین فیزیک غلبه کند، دلیلی بر این مدعاست. مشرکان قریش نیز به همین دلیل تعجب کردند، زیرا سفر روحانی (مانند خواب) انکاری نداشت.
پیام اصلی معراج، امکان صعود انسان به قله های کمال و بندگی است. نماز که سوغات این سفر است، «معراج مومن» نامیده شده است. همچنین تاکید بر قداست مسجدالاقصی در داستان معراج، وظیفه مسلمانان را در دفاع از فلسطین و آزادی قدس شریف از چنگال اشغالگران صهیونیست سنگین تر می کند.
