دعای روز اول ماه رمضان، ترسیمکننده نقشه راه یک ماه بندگی است. در این دعا، روزهدار از خداوند میخواهد که روزهاش صرفاً تحمل گرسنگی نباشد، بلکه «صیام صائمین» باشد؛ یعنی روزهای که تمام اعضا و جوارح را از گناه حفظ کند. همچنین درخواست بیداری از خواب غفلت، هشداری است برای انسان که فرصتهای معنوی را غنیمت بشمارد و از روزمرگیهای پوچ فاصله بگیرد.
آغاز ماه رمضان با دعا، به معنای اعلام نیاز مطلق بنده به پروردگار است. دعا در روز اول، جهتگیری کل ماه را مشخص میکند. وقتی در روز اول از خدا میخواهیم که گناهانمان را ببخشد (هب لی جرمی)، یعنی با پاکی و طهارت وارد ضیافت الهی میشویم. دعا مغز عبادت است و در ماه رمضان، استجابت آن تضمین شده است.
علاوه بر خواندن دعای مخصوص روز اول، غسل کردن در آب روان، زیارت امام حسین (ع)، خواندن نمازهای مستحبی و تلاوت قرآن بسیار سفارش شده است. همچنین صدقه دادن در شروع ماه برای دفع بلا و سلامتی در طول ماه مبارک توصیه شده است. شروع خوب در روز اول، انرژی معنوی لازم برای ادامه ماه را فراهم میکند.
عبارت «نَومَةِ الغافِلینَ» در دعای روز اول بسیار کلیدی است. غفلت، بیماری روح است که انسان را از یاد خدا و آخرت باز میدارد. ماه رمضان ماه بیداری است. گرسنگی و تشنگی باید تلنگری باشد برای یادآوری فقر ذاتی انسان و نیاز او به خداوند. کسی که در این ماه بیدار نشود، زیانکار واقعی است.
امام علی (ع) میفرمایند: «روزه قلب بهتر از روزه زبان و روزه زبان بهتر از روزه شکم است.» صیام صائمین در دعای روز اول به عالیترین مرتبه روزه اشاره دارد؛ یعنی روزهای که در آن دل انسان از غیر خدا خالی میشود و تماماً متوجه معبود است.
