مطالعات نورولوژیک با استفاده از اسکنهای مغزی نشان دادهاند که در حالت هیپنوتیزم، فعالیت در قشر سینگولیت قدامی (که مسئول توجه و تمرکز است) تغییر میکند. همچنین ارتباط بین بخشهای پردازشگر حس درد و بخشهای عاطفی مغز کاهش مییابد. این یعنی مغز سیگنال درد را دریافت میکند اما «رنج» ناشی از آن را کمتر پردازش میکند. این مکانیسم علمی توضیح میدهد چرا هیپنوتیزم میتواند بدون دارو، درد را تسکین دهد.
آنچه در فیلمها یا نمایشها میبینیم که فردی با یک بشکن زدن اختیارش را از دست میدهد و کارهای عجیب میکند، «هیپنوتیزم نمایشی» است که اغلب با ترفندهای روانشناختی و انتخاب افراد خاص انجام میشود. اما «هیپنوتیزم بالینی» یا «هیپنوتراپی» یک فرایند درمانی جدی است که توسط متخصصین سلامت روان (روانپزشکان و روانشناسان) در محیط امن مطب و با اهداف مشخص درمانی انجام میشود و هدف آن توانمندسازی بیمار است نه کنترل او.
در ایران، انجمن علمی هیپنوتیزم بالینی زیر نظر وزارت بهداشت فعالیت میکند و تنها پزشکان، دندانپزشکان و روانشناسان دارای مجوز حق انجام هیپنوتیزم درمانی را دارند. این روش به عنوان یک درمان مکمل علمی پذیرفته شده و با خرافات و جادوگری که گاهی در جامعه مطرح میشود، کاملاً متفاوت است.
یکی از محبوبترین کاربردهای هیپنوتیزم، ترک عادات مضر مثل سیگار کشیدن یا پرخوری است. در این روش، درمانگر با دسترسی به ضمیر ناخودآگاه، پیوندهای شرطی شده (مثلاً سیگار مساوی با آرامش) را قطع کرده و الگوهای جدید (سیگار مساوی با تهوع یا بینیازی) را جایگزین میکند. البته انگیزه و اراده خود فرد شرط اصلی موفقیت است.
اگر هیپنوتیزم توسط متخصص آموزش دیده انجام شود، هیچ خطری ندارد. بزرگترین ریسک، مراجعه به افراد غیرمتخصص و فاقد صلاحیت است که ممکن است با دستکاریهای ناشیانه، باعث ایجاد خاطرات کاذب یا آشفتگی هیجانی در فرد شوند. بنابراین همیشه باید از تخصص درمانگر اطمینان حاصل کرد.
