یکی از مهمترین یافتههای علمی اخیر در مورد خواب، کشف سیستم گلیمفاتیک است. این سیستم مانند یک شبکه فاضلاب در مغز عمل میکند که تنها در زمان خواب فعال میشود. در طول روز، پروتئینهای سمی مانند بتا-آمیلوئید در بین سلولهای مغزی تجمع مییابند. خواب کافی باعث میشود فضای بین سلولها افزایش یافته و مایع مغزی-نخاعی با سرعت بیشتری این مواد زائد را شستشو دهد. این فرآیند برای پیشگیری از بیماریهای زوال عقل مانند آلزایمر حیاتی است.
خواب و سیستم ایمنی رابطهای دوطرفه دارند. در هنگام خواب، بدن سیتوکینهای خاصی تولید میکند که پروتئینهای ضروری برای مقابله با عفونتها و التهابات هستند. کمبود خواب باعث کاهش تولید این آنتیبادیها و سلولهای دفاعی میشود. مطالعات نشان دادهاند افرادی که خواب کافی ندارند، بیشتر در معرض ابتلا به سرماخوردگی و ویروسها قرار میگیرند و روند بهبودی آنها نیز کندتر است.
خواب نقشی کلیدی در فرآیند یادگیری ایفا میکند. مغز در طول خواب، اطلاعاتی را که در طول روز دریافت کرده پردازش و طبقهبندی میکند. اتصالات عصبی جدید شکل میگیرند و اطلاعات از حافظه کوتاهمدت به حافظه بلندمدت منتقل میشوند. بدون خواب کافی، مغز توانایی فراخوانی صحیح اطلاعات را از دست میدهد و تمرکز برای یادگیری مطالب جدید کاهش مییابد.
خواب بر تنظیم هورمونهای متابولیک بدن تاثیر مستقیم دارد. کمخوابی باعث افزایش هورمون گرلین (تحریککننده اشتها) و کاهش هورمون لپتین (سیگنال سیری) میشود. این عدم تعادل هورمونی منجر به پرخوری و تمایل به مصرف کربوهیدراتها میگردد. بنابراین، یکی از ارکان اصلی برنامههای کاهش وزن و پیشگیری از دیابت نوع دو، داشتن خواب کافی و منظم شبانه است.
قرآن کریم شب را مایهی آرامش (سکون) معرفی میکند. علم مدرن نیز ثابت کرده است که تاریکی شب باعث ترشح هورمون ملاتونین میشود که آنتیاکسیدانی قوی است و ساعت بیولوژیک بدن را تنظیم میکند. تطابق سبک زندگی با ریتم شبانهروزی طبیعت که در آموزههای دینی نیز به آن اشاره شده، بهترین روش برای حفظ سلامت جسم و روح است.
