متن گرامیداشت شاهنامه‌خوانی و هنر نقالی 1405

25 اردیبهشت

تقدیر از مرشدان و نقالان

1

نوای گرم مرشد، غبار از چهره تاریخ می‌زداید و رستم را دوباره به میدان می‌خواند. روز پاسداشت هنر نقالی گرامی باد.

تقدیر از مرشدان و نقالان
2

درود بر نقالان شیرین‌سخن که با عصا و طومار، حافظان میراث فردوسی هستند. هنرشان مانا و صدایشان گرم باد.

تقدیر از مرشدان و نقالان
3

مرشد! بزن به نام خدا، که داستان سیاوش را دگر باره بشنویم. روز هنر نقالی و شاهنامه‌خوانی مبارک.

تقدیر از مرشدان و نقالان
4

نقالی تنها قصه گفتن نیست؛ جان بخشیدن به کلمات حماسی است. دست‌مریزاد به هنرمندان این عرصه.

تقدیر از مرشدان و نقالان
5

هر بار که چوب‌دست مرشد بر زمین می‌خورد، لرزه بر اندام دیوهای زمانه می‌افتد. پاینده باد سنت نقالی.

تقدیر از مرشدان و نقالان
6

روز بزرگداشت فردوسی، روز قدردانی از کسانی است که سینه به سینه، ابیات شاهنامه را به ما رساندند. روزتان مبارک.

تقدیر از مرشدان و نقالان
7

شما راویان عشق و حماسه‌اید؛ حلقه‌ی اتصال ما به ریشه‌هایمان. روز هنر مقدس نقالی گرامی باد.

تقدیر از مرشدان و نقالان
8

هنر نقالی، تئاتری تک‌نفر است با لشکری از واژگان. درود بر بازیگران صحنه تاریخ ایران.

تقدیر از مرشدان و نقالان
9

نقالان، امانت‌داران فرهنگ شفاهی ما هستند. سایه پیران و پیشکسوتان این هنر بر سر فرهنگ ما مستدام.

تقدیر از مرشدان و نقالان
10

وقتی نقل می‌گویید، گویی فردوسی نشسته و لبخند می‌زند. نفستان گرم ای میراث‌داران توس.

تقدیر از مرشدان و نقالان
11

احترام به مرشد، احترام به فتوت و جوانمردی است. روز پاسداشت آیین‌های پهلوانی و نقالی مبارک.

تقدیر از مرشدان و نقالان
12

طومارخوانی شما، کلاس درس غیرت و شجاعت است. خدا قوت به حافظان قصه‌های کهن.

تقدیر از مرشدان و نقالان
13

صدای شما، پژواک تاریخ در کوه‌های زمان است. بمانید و بخوانید برای ایران.

تقدیر از مرشدان و نقالان
14

هنر نقالی، نگینی بر انگشتر فرهنگ عامه ایران است. این درخشش جاودان باد.

تقدیر از مرشدان و نقالان
15

به احترام تمام مرشدانی که در قهوه‌خانه‌ها و زورخانه‌ها، چراغ شاهنامه را روشن نگه داشتند، کلاه از سر برمی‌داریم.

تقدیر از مرشدان و نقالان

اهمیت شاهنامه‌خوانی

1

شاهنامه‌خوانی، تمرین دلیری و خردورزی است. بیایید این سنت نیکو را در خانه‌هایمان زنده کنیم.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
2

هر بیت شاهنامه، یک درس زندگی است. روز ترویج فرهنگ شاهنامه‌خوانی بر ایرانیان مبارک.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
3

شاهنامه بخوانیم تا بدانیم که هستیم و ریشه‌هایمان کجاست. روز پیوند با هویت ملی گرامی باد.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
4

نشستن پای نقل شاهنامه، سفر به دنیای اسطوره‌ها و پهلوانان است. این سفر معنوی گوارای وجودتان.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
5

شاهنامه‌خوانی باید آیین هر شب خانه‌های ایرانی باشد، نه فقط موزه‌ها. بیایید با فردوسی آشتی کنیم.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
6

کودکانمان را با رستم و گردآفرید آشنا کنیم، پیش از آنکه قهرمانان خیالی جایشان را بگیرند. روز شاهنامه‌خوانی مبارک.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
7

خواندن شاهنامه، زنگار از دل می‌برد و روح را صیقل می‌دهد. این سنت دیرینه پاینده باد.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
8

مجالس شاهنامه‌خوانی، کلاس درس وطن‌دوستی و اخلاق است. رونق این مجالس افزون باد.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
9

بیایید به جای قصه‌های غریب، حماسه‌های خودی را برای فرزندانمان روایت کنیم. روز پاسداشت نقالی و شاهنامه‌خوانی مبارک.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
10

شاهنامه، کتاب نیست؛ داروخانه درمان دردهای اجتماعی است. نسخه فردوسی را هر روز بخوانیم.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
11

لذت شنیدن داستان بیژن و منیژه با صدای گرم نقال، تجربه‌ای تکرار نشدنی است. این سنت را حفظ کنیم.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
12

شاهنامه‌خوانی، ادای دین به زبان فارسی و تاریخ ایران است. این دین را ادا کنیم.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
13

فرهنگ پهلوانی با شاهنامه‌خوانی زنده می‌ماند. زورخانه‌ها و محافل ادبی، سنگر این فرهنگ هستند.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
14

هر ایرانی یک شاهنامه‌خوان؛ شعاری برای حفظ اصالت. روز بزرگداشت فردوسی و هنر نقالی مبارک.

اهمیت شاهنامه‌خوانی
15

روایتگری داستان‌های ملی، غرور را در رگ‌های جوانان به جوش می‌آورد. زنده باد شاهنامه‌خوانی.

اهمیت شاهنامه‌خوانی

دعوت به مراسم

1

امشب همه با هم به تماشای هنرنمایی مرشدان می‌نشینیم تا تاریخ را مرور کنیم. وعده ما مراسم شاهنامه‌خوانی.

دعوت به مراسم
2

دوستان جان، بیایید در روز فردوسی، گوش جان بسپاریم به نقلِ نبرد رستم و اشکبوس.

دعوت به مراسم
3

دعوتید به ضیافت واژه‌ها و حماسه‌ها؛ مراسم پرده‌خوانی و نقالی به مناسبت روز فردوسی.

دعوت به مراسم
4

بیایید با حضور در مجالس نقالی، از این هنر رو به فراموشی حمایت کنیم. دیدار ما در پای نقل مرشد.

دعوت به مراسم
5

یک شب ایرانی، با نوای ضرب و نقل حماسی. منتظر حضور گرمتان در آیین شاهنامه‌خوانی هستیم.

دعوت به مراسم
6

فرصتی برای آشنایی کودکان با ابرقهرمانان ایرانی. در ویژه برنامه نقالی و شاهنامه‌خوانی همراه ما باشید.

دعوت به مراسم
7

بیایید گرد هم آییم و با شنیدن ابیات حکیم توس، روحمان را تازه کنیم.

دعوت به مراسم
8

مراسم بزرگداشت فردوسی همراه با اجرای زنده نقالی؛ شبی به یادماندنی برای فرهنگ‌دوستان.

دعوت به مراسم
9

حضور شما در مجلس شاهنامه‌خوانی، مایه دلگرمی هنرمندان سنتی و بقای این هنر است.

دعوت به مراسم
10

به میزبانی فردوسی بزرگ، گرد هم می‌آییم تا حدیث پهلوانی بشنویم.

دعوت به مراسم

ادبی و توصیفی

1

پرده که کنار می‌رود، مرشد که «بسم‌الله» می‌گوید، زمان به عقب برمی‌گردد و سیمرغ پر می‌کشد.

ادبی و توصیفی
2

چوب‌دست نقال، عصای موساست در وادی ادبیات؛ معجزه می‌کند و سنگ را به گریه می‌اندازد.

ادبی و توصیفی
3

نقالی، هنر نقاشی کردن با کلمات است بر بوم خیال مخاطب. چه زیباست این تصویرگری.

ادبی و توصیفی
4

صدای نقال، گاهی غرش رعد است و گاهی نسیم بهار؛ روایتگر خشم رستم و عشق رودابه.

ادبی و توصیفی
5

در قهوه‌خانه‌های قدیم، شاهنامه نان شب روح مردم بود و نقال، ساقی این بزم معنوی.

ادبی و توصیفی
6

هنر نقالی، رقص واژه‌ها در میدان رزم و بزم است. این رقص آیینی پاینده باد.

ادبی و توصیفی
7

طومارهای کهنه نقالان، نقشه‌های گنج فرهنگ ما هستند. غبارشان توتیای چشم.

ادبی و توصیفی
8

وقتی نقال از «سهراب‌کشی» می‌گوید، سنگ هم خون گریه می‌کند. این است جادوی بیان.

ادبی و توصیفی
9

نقالی یعنی یک نفر، یک صدا، اما هزاران شخصیت. هنر یگانه‌ای که باید ستود.

ادبی و توصیفی
10

شاهنامه‌خوانی، زمزمه‌های عاشقانه یک ملت با تاریخ خویش است.

ادبی و توصیفی

نقالی؛ هنر ثبت شده در میراث جهانی یونسکو

نقالی یکی از قدیمی‌ترین اشکال نمایش در ایران است که در آن، نقال یا مرشد با استفاده از حرکات بدن، تغییر صدا و چوب‌دستی (منتید)، داستان‌های حماسی شاهنامه را روایت می‌کند. این هنر ارزشمند در سال ۲۰۱۱ به عنوان میراث فرهنگی ناملموس بشری در یونسکو به ثبت رسید. ۲۵ اردیبهشت، همزمان با روز فردوسی، فرصتی طلایی برای یادآوری اهمیت حفظ و احیای این هنر در حال فراموشی است.

تفاوت شاهنامه‌خوانی و نقالی چیست؟

اگرچه هر دو به شاهنامه می‌پردازند، اما تفاوت‌هایی دارند. شاهنامه‌خوانی معمولاً به قرائت صحیح و موسیقایی اشعار از روی کتاب یا از بر، همراه با آواز یا ساز (در زورخانه) گفته می‌شود. اما نقالی یک اجرای نمایشی است؛ نقال شعر نمی‌خواند (یا کمتر می‌خواند) و بیشتر داستان را به نثر و با لحنی حماسی و نمایشی تعریف می‌کند و بازیگریِ تک‌نفره انجام می‌دهد.

نقش قهوه‌خانه‌ها در ترویج شاهنامه

در گذشته، قهوه‌خانه‌ها دانشگاه عمومی مردم کوچه و بازار بودند. مردم پس از کار روزانه در قهوه‌خانه جمع می‌شدند و پای نقل مرشد می‌نشستند. آن‌ها درس‌های اخلاقی، جوانمردی و تاریخ را از طریق همین داستان‌ها می‌آموختند. نقالان با مهارت خود، گاهی داستان سهراب‌کشی را چنان با سوز و گداز تعریف می‌کردند که مردم برای نجات سهراب نذر و نیاز می‌کردند. احیای این فضاهای فرهنگی می‌تواند به پیوند دوباره مردم با ادبیات کلاسیک کمک کند.

پرده‌خوانی؛ جلوه‌ای بصری از نقالی

یکی از شاخه‌های مرتبط با نقالی، «پرده‌خوانی» یا «شمایل‌گردانی» است. در این شیوه، نقال در کنار پرده‌ای بزرگ که نقاشی‌هایی از صحنه‌های نبرد و چهره‌های مذهبی یا حماسی روی آن کشیده شده (نقاشی قهوه‌خانه‌ای)، می‌ایستد و با اشاره به تصاویر، داستان را روایت می‌کند. این هنر ترکیبی از ادبیات، نقاشی و نمایش است که جذابیتی دوچندان برای مخاطب دارد.

چرا باید کودکان را به مجالس نقالی برد؟

در عصر بازی‌های رایانه‌ای و ابرقهرمانان غربی، کودکان ایرانی نیاز به شناختن قهرمانان واقعی فرهنگ خود دارند. نقالی با ذات نمایشی و هیجان‌انگیز خود، ابزاری عالی برای جذب کودکان به دنیای شاهنامه است. شنیدن داستان‌های رستم، سیمرغ و ضحاک از زبان یک نقال ماهر، تخیل کودک را پرورش می‌دهد و بذر هویت ملی را در دل او می‌کارد.

سوالات متداول

نقالی چیست؟
نقالی قدیمی‌ترین شکل بازگو کردن قصه‌های حماسی و ملی ایرانی به صورت نمایشی و تک‌نفره است.
نقال کیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟
نقال یا مرشد، هنرمندی است که حافظه قوی، صدای رسا و مهارت بازیگری دارد و داستان‌ها را با حرکات بدن و عصا روایت می‌کند.
آیا نقالی ثبت جهانی شده است؟
بله، هنر نقالی ایرانی در سال ۲۰۱۱ در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت شد.
ابزار کار یک نقال چیست؟
مهمترین ابزار او بیان و بدن اوست، اما معمولاً از یک چوب‌دستی (به نام منتشا یا تعلیم) و گاهی یک طومار (متن داستان) استفاده می‌کند.
تفاوت نقالی و پرده‌خوانی چیست؟
در پرده‌خوانی، راوی از روی تصاویر نقاشی شده روی پرده داستان را می‌گوید، اما در نقالی سنتی لزومی به وجود پرده نیست و تکیه بر تخیل مخاطب است.
معروف‌ترین داستان‌های نقالی کدامند؟
هفت خان رستم، رستم و سهراب، رستم و اسفندیار و داستان‌های مذهبی در پرده‌خوانی.
آیا زنان هم می‌توانند نقالی کنند؟
بله، در سال‌های اخیر بانوان نقال بسیاری (مانند گردآفرید) در این عرصه درخشیده‌اند و این هنر را احیا کرده‌اند.
مکان‌های سنتی اجرای نقالی کجا بود؟
قهوه‌خانه‌ها، کاروانسراها و زورخانه‌ها.
چرا نقالی در حال فراموشی است؟
با تغییر سبک زندگی، آمدن تلویزیون و سینما و بسته شدن قهوه‌خانه‌های سنتی، این هنر مخاطب عمومی خود را از دست داد.
چگونه نقالی یاد بگیریم؟
با شرکت در کلاس‌های آموزشی کانون‌های پرورش فکری، خانه‌های نقالی و یا شاگردی نزد اساتید و مرشدان پیشکسوت.
WordAbyss - متن گرامیداشت شاهنامه‌خوانی و هنر نقالی (۲۵ اردیبهشت) + اهمیت فرهنگی 1405