شرایط دوران امام حسن عسکری (ع) شباهتهای شگفتانگیزی با دوران معاصر ما دارد. در آن زمان، شیعیان از دیدار مستقیم امام محروم بودند (به دلیل حصر) و امروز به دلیل غیبت. در هر دو عصر، شیعه با تکیه بر «نایبان» و فقها دین خود را حفظ کرده است. مطالعه تاریخ سامرا به ما میآموزد که چگونه میتوان بدون حضور ظاهری امام، یک جامعه دینی پویا و مقاوم داشت. آن روزها تمرین غیبت بود و امروز، دوران اجرای آن درسهاست.
همانطور که در زمان امام عسکری (ع)، فلاسفه مادیگرا و فرقههای انحرافی سعی در سست کردن عقاید مردم داشتند، امروز نیز فضای مجازی و رسانههای معاند، سیل شبهات را به سوی نسل جوان روانه میکنند. راهکار امام در آن زمان، تربیت شاگردان متخصص (مثل متکلمان) و ارجاع مردم به کتب صحیح بود. امروز نیز وظیفه منتظران، مسلح شدن به سلاح علم و پاسخگویی منطقی به شبهات مهدویت و دینداری است.
امام حسن عسکری (ع) با دستور صریح به رجوع به فقها، سنگبنای سیستم «مرجعیت» را گذاشتند. ایشان فهماندند که در نبود امام، نباید دین را رها کرد یا به برداشتهای شخصی اکتفا نمود. امروز، تبعیت از ولی فقیه و مراجع تقلید، امتداد همان خط فکری سامراست. کسی که امروز در برابر نایب عام امام تمکین نکند، در زمان ظهور نیز تضمینی برای اطاعت از نایب خاص یا خود امام نخواهد داشت.
توصیه معروف امام عسکری (ع) که فرمودند «کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً» (زینت ما باشید نه مایه ننگ)، مانیفست اخلاقی شیعه در دوران غیبت است. در دنیای مدرن که رفتار مسلمانان زیر ذرهبین جهانی است، شیعیان باید با صداقت، امانتداری و اخلاق حسنه، مبلغ عملی مکتب اهل بیت باشند. بهترین تبلیغ برای ظهور، ارائه یک الگوی رفتاری متعالی توسط منتظران است.
شیعیان دوران امام عسکری (ع) تحت فشار شدید امنیتی و اقتصادی بودند، اما وعده تولد منجی آنها را سرپا نگه داشت. امروز نیز با وجود بحرانهای جهانی و ظلمهای مدرن، «امید به ظهور» موتور محرک جامعه شیعه است. ما میدانیم که این سختیها دائمی نیست و وارث امام عسکری (ع) خواهد آمد. این نگاه خوشبینانه به آینده (انتظار فرج)، مانع از افسردگی و انفعال اجتماعی میشود.
