ماه رمضان فرصتی استثنایی برای بازسازی روح و تقرب به خداوند است. اما بدون برنامهریزی، این فرصت مثل ابر میگذرد. برنامه ریزی معنوی از روز اول، به ما کمک میکند تا از لحظه لحظه این ماه بهره ببریم. این برنامه باید شامل ابعاد مختلف عبادی، اخلاقی و رفتاری باشد. تعیین اهداف مشخص و قابل دستیابی، مثل ختم قرآن، ترک یک عادت بد، یا مداومت بر نماز اول وقت، مسیر را برای ما روشن میکند و از سردرگمی و اتلاف وقت جلوگیری مینماید.
دهه اول ماه رمضان، دهه رحمت الهی است. در این ده روز، تمرکز باید بر اصلاح رابطه با خدا و کسب آمادگی روحی باشد. شروع ختم قرآن، انس با ادعیه روزانه و تنظیم خواب و خوراک برای عبادت، از اولویتهای این دهه است. بدن و روح در این روزها به شرایط روزهداری عادت میکند و آرامآرام برای درک مراتب بالاتر معنویت آماده میشود. توبه و استغفار در این دهه، زمینهساز دریافت رحمت واسعه الهی است.
با ورود به دهه دوم، که دهه مغفرت نامیده شده، باید بر عمق عبادتها افزود. خودسازی و مبارزه با نفس در این مرحله جدیتر میشود. ولادت امام حسن مجتبی (ع) در این دهه، فرصتی برای تمرین جود و بخشش است. آمادهسازی قلب برای شبهای قدر باید از همین روزها شروع شود. تفکر در آیات قرآن و تلاش برای رفع رذایل اخلاقی، جان را صیقل میدهد و آن را لایق دریافت آمرزش الهی میکند.
اوج ماه رمضان در دهه سوم و شبهای قدر است. تمام برنامهریزیها باید به گونهای باشد که در این شبها، انسان در اوج آمادگی معنوی باشد. شبزندهداری، تضرع و دعا برای سرنوشت یک سال، قله این سفر سی روزه است. پس از شبهای قدر، حفظ دستاوردهای معنوی تا پایان ماه و عید فطر اهمیت ویژهای دارد. وداع با ماه رمضان باید با حالی باشد که انسان تغییر را در درون خود احساس کند و پاک شده باشد.
یکی از ارکان موفقیت در برنامه معنوی، «محاسبه نفس» است. علمای اخلاق توصیه میکنند که در پایان هر روز، دقایقی را به مرور اعمال آن روز اختصاص دهیم. اگر کار نیکی انجام شده، خدا را شکر کنیم و اگر لغزشی بوده، استغفار نماییم. این مراقبت دائمی، باعث میشود که انسان در مسیر بندگی ثابتقدم بماند و روز به روز رشد کند. عهدنامه بستن با خدا در روز اول و مرور آن در پایان هر روز، راهکاری عملی برای پایبندی به برنامه است.
