سنگتراشی (Hakkaki) و حجاری یکی از قدیمیترین هنرهای ایران است. آثار باستانی شکوهمندی مانند تخت جمشید، بیستون و پاسارگاد گواهی بر مهارت بینظیر سنگتراشان ایرانی در هزاران سال پیش است. این هنر-صنعت همچنان در معماری سنتی و مدرن، ساخت تندیسها و سنگهای قیمتی (گوهرتراشی) جایگاه ویژهای دارد.
ایران یکی از غنیترین کشورها از نظر معادن سنگ تزئینی و ساختمانی است. صنعت سنگ، از استخراج در معدن تا فرآوری در کارخانههای سنگبری و اجرای نما، اشتغالزایی بالایی دارد و یکی از ارکان صادرات غیرنفتی کشور محسوب میشود. روز سنگتراشی فرصتی برای توجه به مشکلات و پتانسیلهای این صنعت است.
سنگتراشی شامل شاخههای مختلفی است: حجاری (کندن نقش روی سنگ)، خراطی سنگ (ساخت نرده و گلدان)، مشبککاری، و گوهرتراشی (تراش سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی مثل فیروزه و عقیق). هر کدام از این شاخهها نیازمند ابزار و مهارتهای خاص خود هستند.
کار با سنگ نیازمند نیروی بدنی بالا، دقت فراوان و تحمل شرایط سخت محیطی (گرد و خاک، سروصدا و خطرات کار با ابزار برش) است. هنرمندان و صنعتگران این حوزه اغلب با عشق و علاقه این سختیها را تحمل میکنند تا اثری ماندگار خلق کنند.
در معماری اسلامی، سنگتراشی در کنار کاشیکاری برای تزیین مساجد، محرابها و کتیبهها استفاده میشود. خطاطی روی سنگ (سنگنوشته) یکی از ظریفترین هنرهایی است که آیات قرآن و اشعار را برای قرنها ثبت میکند.
