آبِ توی طشت، عکسِ ماه رو نشون میده / روضه عمو رو میخونه.
نوحه (ترکی-فارسی)
10
گلدی محرم، باشلاندی طشتگذاری / عالم اولدی حسینون عزاداری.
نوحه (ترکی-فارسی)
توصیفی
1
در این آیین باشکوه، عزاداران با حمل طشتهای مسی بر دوش، وارد مسجد شده و با نوای «یا حسین» آنها را در جایگاه مخصوص قرار میدهند.
توصیفی
2
ریختن آب در طشتها نمادی از اقدام جوانمردانه امام حسین (ع) در سیراب کردن سپاه حر است.
توصیفی
3
مردم دست در آب طشت میزنند و به نیت شفا و تبرک بر صورت میکشند، گویی از دستان عباس (ع) آب مینوشند.
توصیفی
4
فضای مجلس آکنده از حزن و اندوه است و مداحان با اشعار سوزناک ترکی، روضه عطش میخوانند.
توصیفی
5
طشتگذاری، فریاد بلند لبیک یا حسین در خطه آذربایجان است که به استقبال ماه خون میرود.
توصیفی
ادبی
1
طشتها، گودالهای کوچکی از اندوهاند که اقیانوس اشک را در خود جای دادهاند.
ادبی
2
وقتی آب در طشت میریزد، انگار صدای شرشر آب مشک عباس است که بر خاک گرم کربلا میریزد.
ادبی
3
ما آب را عزیز میداریم، نه برای نوشیدن، بلکه برای گریستن بر آن لبهایی که دریای کرامت بودند و تشنه جان دادند.
ادبی
4
آیین طشتگذاری، تجسم عطش است در قابی از جنس مس و آب و اشک.
ادبی
5
اینجا آب هم عزادار است. در حصار طشت حبس شده و بر سر میزند که چرا به خیمهها نرسید.
ادبی
تاریخچه و قدمت آیین طشتگذاری
آیین طشتگذاری یکی از قدیمیترین سنتهای عزاداری در میان مردم آذریزبان ایران، به ویژه در اردبیل، زنجان و تبریز است. قدمت این مراسم به دوران صفویه بازمیگردد و ریشه در فرهنگ فتوت و جوانمردی دارد. این آیین معمولاً در روزهای پایانی ماه ذیالحجه (از ۲۷ ذیالحجه) و یا روز اول محرم برگزار میشود و به منزله اعلام رسمی شروع عزاداری ماه محرم است.
فلسفه نمادین طشت و آب
فلسفه اصلی طشتگذاری به واقعهای تاریخی اشاره دارد که در آن امام حسین (ع) در مسیر کربلا، هنگامی که با سپاه تشنه حر بن یزید ریاحی مواجه شدند، دستور دادند تا آنها و حتی اسبانشان را سیراب کنند. طشتها نماد مشک آب و رود فرات هستند و آب درون آنها یادآور جوانمردی امام و در عین حال مظلومیت و تشنگی ایشان در روز عاشوراست.
نحوه برگزاری مراسم
در این مراسم، طشتهای مسی یا برنزی توسط عزاداران و ریشسفیدان با احترام و نوحهخوانی وارد مسجد یا حسینیه میشود. پس از قرار گرفتن طشتها در جایگاه مخصوص، کوزههای آب را در آنها خالی میکنند. عزاداران به نیت تبرک و شفا از این آب مینوشند یا بر سر و صورت میزنند. این مراسم با سینهزنی و مداحیهای حماسی ترکی همراه است.
اهمیت اجتماعی و فرهنگی
طشتگذاری تنها یک مراسم مذهبی نیست، بلکه نمادی از هویت فرهنگی و مذهبی مناطق شمال غرب ایران است. این آیین باعث همبستگی اجتماعی، تجدید بیعت با آرمانهای عاشورا و انتقال فرهنگ ایثار به نسلهای جوان میشود. ثبت ملی این آیین به عنوان میراث معنوی، نشاندهنده اهمیت بالای آن در فرهنگ ایرانی-اسلامی است.
جایگاه حضرت اباالفضل (ع) در این آیین
اگرچه این مراسم یادآور سخاوت امام حسین (ع) است، اما گره خوردن مفهوم آب با نام حضرت عباس (ع)، باعث شده تا بخش عمدهای از نوحهخوانیها و توسلات در این مراسم به ساحت قمر بنیهاشم (ع) اختصاص یابد. طشتگذاری در واقع نوعی توسل به ساقی لبتشنگان برای برآورده شدن حاجات و رفع گرفتاریهاست.
سوالات متداول
آیین طشتگذاری چیست؟
مراسمی سنتی و ویژه مناطق آذرینشین است که در آستانه محرم برگزار شده و در آن طشتهای آب به نماد فرات و عطش کربلا در مساجد قرار میگیرد.
زمان دقیق برگزاری طشتگذاری چه روزی است؟
معمولاً از ۲۷ ذیالحجه شروع شده و تا روز اول محرم در مساجد و محلات مختلف ادامه مییابد.
طشتگذاری نماد چیست؟
نماد جوانمردی امام حسین (ع) در سیراب کردن سپاه دشمن (حر) و یادآور تشنگی اهل بیت در روز عاشورا است.
آیا این آیین فقط در اردبیل برگزار میشود؟
خاستگاه اصلی آن اردبیل است، اما امروزه در زنجان، تبریز، ارومیه و شهرهای دیگر و حتی تهران توسط آذریها برگزار میشود.
چرا از طشت مسی استفاده میشود؟
مس در فرهنگ قدیم نماد دوام و پاکی بوده و طشتهای قدیمی معمولاً از جنس مس یا برنز ساخته میشدهاند.
آیا نوشیدن آب طشتگذاری سندیت دارد؟
این کار جنبه تبرک و توسل دارد و مردم به نیت شفای معنوی و جسمی از آب مجلسی که نام حسین (ع) بر آن برده شده استفاده میکنند.
معروفترین مکان برگزاری طشتگذاری کجاست؟
مسجد جامع اردبیل برگزارکننده قدیمیترین و باشکوهترین مراسم طشتگذاری در ایران است.
نقش زنان در این مراسم چیست؟
اگرچه حمل طشتها معمولاً توسط مردان انجام میشود، اما زنان نیز با حضور در بخشهای زنانه و نذر کردن، در این مراسم مشارکت دارند.
ذکر معروف این مراسم چیست؟
نوحههای ترکی با مضامین «ای سو» (ای آب) و توسل به حضرت اباالفضل (ع) از ارکان اصلی این مراسم است.
آیا این آیین ثبت ملی شده است؟
بله، آیین طشتگذاری اردبیل به عنوان یکی از آثار ناملموس و معنوی ملی ایران به ثبت رسیده است.