(بند اول)
مدینه ناله کن، که صادق میرود
رئیس مذهب و، شقایق میرود
عزای حضرت، صادق آل عباست
دل غمین ما، ز غصه مبتلاست
(واویلا واویلا، از این غم عظما)
زمینه (سنگین)
2
(بند دوم)
آتش زده عدو، به خانه ی ولا
زنده شده باز، خاطره ی زهرا
میکشندش دوان، با سر و پای باز
نیمه ی شب بود و، وقت راز و نیاز
(واویلا واویلا، غریب آقام صادق)
زمینه (سنگین)
3
(بند سوم)
شیخ الائمه شد، کشته ز زهر کین
خاک عزا شده، بر سر اهل دین
بقیع خاموش و، قبر تو بیچراغ
شیعه میسوزد از، این همه درد و داغ
(آجرک الله یا، صاحب الزمان آقا)
زمینه (سنگین)
واحد (کند)
1
(بند اول)
ای وای از این غم، مدینه ماتم سرا شد
صادق آل پیمبر، حاجتش روا شد
مسموم کینه شد آن، حجت خداوند
بگسسته از هم دگر، این بند و پیوند
(یا امام صادق، یا امام صادق)
واحد (کند)
2
(بند دوم)
پیرمرد قبیله، قامت خمیده
از جور منصوریان، خیری ندیده
بردند او را شبانه، مانند حیدر
بی حرمتیها شده، بر جان رهبر
(یا امام صادق، مظلوم و تنها)
واحد (کند)
3
(بند سوم)
بنیان گذار مکتب، شیعه فدا شد
خون جگر از ماتمش، ارض و سما شد
او رفت و مانده به جا، قال و مقالش
گریه کند چشم ما، بر شرح حالش
(سید مظلوم، یا اباعبدالله)
واحد (کند)
شور (تند)
1
(بند اول)
ذکر لبم یا صادق، خواب شبم یا صادق
رئیس مذهب من، تاب و تبم یا صادق
تویی که عشق نابی، گوهر کمیابی
به شام تار قلبم، حضرت مهتابی
(یا صادق آل الله، یا صادق آل الله)
شور (تند)
2
(بند دوم)
مدینه کربلا شد، بقیع پر از بلا شد
پای برهنه آقا، راهی کوچه ها شد
دوباره دست بسته، دوباره پهلو خسته
حرمت بیت مولا، دوباره شد شکسته
(غریب آقام ای وای، غریب آقام ای وای)
شور (تند)
3
(بند سوم)
ما پیرو تو هستیم، دل به ولات بستیم
جام ولای تو را، نوشیدیم و مستیم
مکتب جعفری ات، راه نجات ما
بقیع خاکی تو، کوی و منای ما
(جانم امام صادق، جانم امام صادق)
شور (تند)
دودمه
1
شیخ الائمه کشته شد از زهر کینه
آه و واویلا، آه و واویلا
خون گریه کن در این عزا شهر مدینه
آه و واویلا، آه و واویلا
***
خانه ی صادق شده آتش فشان
فاطمه گرید در این ماتم عیان
دودمه
نوحه سنتی
1
بر سر زنید ای شیعیان، صادق شهید است
رنگ از رخ زهرا و پیغمبر پریده است
شد کشته احیاگر دین پیمبر
نور دل و جان و جهان، پور حیدر
(مظلوم امام صادق، مظلوم امام صادق)
منصور دون آتش زده، بر جان مولا
خون کرده قلب حضرت، صدیق کبری
در سوگ او جن و ملک، گریان و نالان
رفته ز دنیا رهبر و پیر جماران
(مظلوم امام صادق، مظلوم امام صادق)
نوحه سنتی
ویژگیهای نوحه سنتی و اصیل
نوحه سنتی بر پایه دستگاههای موسیقی اصیل ایرانی و اوزان عروضی مشخص بنا شده است. در این سبک، حزن و وقار بر شور و هیجان غلبه دارد. استفاده از واژگان فاخر، روایتگری تاریخی در شعر و ریتمهای سنگین و واحد، از ویژگیهای بارز نوحه سنتی است که باعث میشود مستمع در عین سینهزنی، به تفکر و تأثر عمیق فرو رود.
سبکهای مختلف سینهزنی برای امام صادق (ع)
برای شهادت امام صادق (ع)، معمولاً از سبکهای «زمینه» (برای شروع و فضاسازی)، «واحد» (برای بیان مصائب سنگین و روضهگونه) و «دودمه» (برای اوج مراسم و ذکر دستهجمعی) استفاده میشود. سبکهای شور نیز برای پایان مراسم و تخلیه احساسات عزاداران کاربرد دارد.
اهمیت ذکر مصیبت در قالب نوحه
نوحه تنها یک آهنگ نیست، بلکه رسانهای برای انتقال تاریخ و مظلومیت اهل بیت است. در نوحههای امام صادق (ع)، اشاره به آتش زدن خانه (تداعیگر فاطمیه) و پیاده بردن امام (تداعیگر غربت امیرالمؤمنین) نقش مهمی در پیوند دادن مصائب ائمه به یکدیگر دارد.
نقش سربند و دمگیری در مراسم سنتی
در هیئات سنتی، دمگیری (تکرار یک بیت توسط جمعیت) نقش محوری دارد. دمهایی مانند «شیخ الائمه کشته شد» یا «واویلا» باعث هماهنگی و یکدلی عزاداران میشود و شور معنوی خاصی به مجلس میبخشد.
حفظ میراث گذشتگان در عزاداری
استفاده از نوحههای قدیمی و سبکهای اساتید گذشته، نه تنها ادای احترام به پیرغلامان است، بلکه اصالت عزاداری را حفظ میکند. نوحههای سنتی معمولاً حاوی معارف عمیقتری نسبت به سبکهای مدرن و پاپگونه هستند.
سوالات متداول
بهترین سبک برای شروع سینه زنی چیست؟
سبک زمینه که ریتم آرامتری دارد و فضا را برای سینهزنی آماده میکند.
موضوع اصلی نوحههای امام صادق چیست؟
غربت، پیری، آتش سوزی خانه، و بقیع.
دودمه چیست؟
سبکی سنتی که در آن عزاداران به دو گروه تقسیم شده و ابیاتی را به صورت سوال و جواب یا تکمیلی میخوانند.
چرا در نوحههای امام صادق گریز به کربلا میزنند؟
زیرا امام صادق (ع) خود روضهخوان کربلا بودند و مصائب ایشان (مانند تشنگی یا برهنه پا بودن) یادآور کربلاست.
ریتم مناسب برای نوحه سنگین چیست؟
ریتمهای کند و با وقار که فرصت گریه و تفکر را به مستمع میدهد.
آیا استفاده از زبان محاوره در نوحه سنتی جایز است؟
در نوحه سنتی معمولاً زبان ادبیتر است، اما در سبک شور زبان محاوره رایج است.
مشهورترین ذکر برای شهادت امام صادق چیست؟
یا جعفر بن محمد الصادق.
چگونه میتوان نوحه را تأثیرگذارتر اجرا کرد؟
با رعایت فراز و فرود صدا، توجه به معانی شعر و برقراری ارتباط قلبی با مستمعین.
جایگاه واحد در سینهزنی کجاست؟
پس از زمینه و قبل از شور؛ جایی که شعرها طولانیتر و پرمحتواتر هستند.
کدام دستگاه موسیقی برای نوحه امام صادق مناسبتر است؟