درباره علت نامگذاری ماه صفر دو نظر وجود دارد: ۱. از «صُفرَة» به معنای زردی گرفته شده، زیرا زمان نامگذاری مصادف با پاییز و زردی برگها بوده است. ۲. از «صِفر» (خالی) گرفته شده، زیرا پس از ماه حرام (محرم) که جنگ ممنوع بود، قبایل عرب به جنگ میرفتند و خانهها خالی میشد. در فرهنگ اسلامی، این ماه با حزن و اندوه اهل بیت گره خورده است.
محدث قمی در مفاتیحالجنان دعایی نقل کرده که خواندن آن ۱۰ مرتبه در هر روز ماه صفر برای ایمنی از بلاها سفارش شده است: «یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ...» (ای سخت نیرو و ای سختگیر، ای عزیز... همه آفریدگان در برابر عظمتت خوارند...).
با توجه به روایاتی که دلالت بر سنگینی این ماه دارد، بهترین راهکار شرعی برای دفع ناملایمات، «صدقه» است. صدقه خشم خدا را فرو مینشاند و مرگ بد را دور میکند. مؤمنین در این ماه اهتمام ویژهای به کمک به نیازمندان دارند.
حدیث «من بشرنی بخروج صفر بشرته بالجنة» (هر کس خروج صفر را به من بشارت دهد، او را به بهشت بشارت میدهم) مشهور است. اگرچه برخی در سند یا تفسیر آن بحث دارند (برخی آن را مربوط به شخصیت ابوذر میدانند)، اما نشاندهنده پایان ایام غم و اندوه و شروع ماه ربیع (بهار ماه ها) است.
مانند تمام ماههای قمری، در روز اول صفر نیز خواندن نماز اول ماه (دو رکعت: رکعت اول حمد و ۳۰ بار توحید، رکعت دوم حمد و ۳۰ بار قدر) و دادن صدقه برای سلامتی در طول ماه مستحب است.
