پوکی استخوان یا استئوپروز (Osteoporosis) بیماری است که در آن تراکم و کیفیت استخوان کاهش مییابد و استخوانها شکننده و ضعیف میشوند. این بیماری اغلب بدون علامت پیشرفت میکند تا زمانی که اولین شکستگی رخ دهد. به همین دلیل به آن «بیماری خاموش» میگویند. روز جهانی پوکی استخوان در ۲۰ اکتبر با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره پیشگیری، تشخیص و درمان این بیماری برگزار میشود.
زنان، به ویژه پس از یائسگی، به دلیل کاهش هورمون استروژن بیشتر در معرض خطر هستند. با این حال، مردان و حتی جوانان نیز مصون نیستند. عواملی مانند سابقه خانوادگی، مصرف طولانیمدت کورتون، سیگار کشیدن، مصرف الکل، کمتحرکی و تغذیه نامناسب (کمبود کلسیم و ویتامین D) ریسک ابتلا را افزایش میدهند. در ایران، با توجه به سبک زندگی شهری و کمبود ویتامین D، توجه به این بیماری بسیار حیاتی است.
در آموزههای طب اسلامی و سنتی ایرانی، بر تغذیه سالم و متعادل تأکید شده است. مصرف لبنیات، کشک، انجیر، بادام و سبزیجات برگ سبز منابع غنی کلسیم هستند. همچنین، اسلام بر پرهیز از ضرر رساندن به بدن تأکید دارد که دوری از دخانیات و عادات مضر را شامل میشود. فعالیت بدنی و «حفظ الصحه» از اصول مهم زندگی سالم در فرهنگ ماست.
استاندارد طلایی برای تشخیص پوکی استخوان، آزمایش سنجش تراکم استخوان (DEXA Scan) است. این آزمایش سریع، بدون درد و با اشعه بسیار کم انجام میشود. پزشکان توصیه میکنند که زنان بالای ۶۵ سال و افراد دارای عوامل خطر در سنین پایینتر، حتماً این غربالگری را انجام دهند تا قبل از بروز شکستگی، درمان آغاز شود.
برای افراد مبتلا به پوکی استخوان، پیشگیری از زمین خوردن حیاتی است. ایمنسازی محیط خانه (مانند جمع کردن فرشهای لغزنده، نصب دستگیره در حمام و نور کافی) میتواند از حوادث ناگوار جلوگیری کند. شکستگی لگن در سالمندان یکی از خطرناکترین عوارض این بیماری است که میتواند منجر به ناتوانی دائم یا حتی مرگ شود.
