زکات فطره یا فطریه، مقدار معینی از مال است که در پایان ماه رمضان و در شب عید فطر پرداخت می شود. این زکات بر هر مسلمان بالغ، عاقل و غنی (کسی که مخارج سال خود را دارد) واجب است. هدف از تشریع آن، حمایت از اقشار آسیب پذیر جامعه و پاک کردن روزه دار از لغزش های زبانی و رفتاری در طول ماه مبارک است. روایات تاکید دارند که قبولی روزه وابسته به پرداخت فطریه است.
مقدار فطریه برای هر نفر، یک صاع (تقریباً ۳ کیلوگرم) از قوت غالب (غذای اصلی) است. قوت غالب معمولاً گندم (نان) یا برنج است. مراجع تقلید هر ساله بر اساس قیمت روز این کالاها در بازار، مبلغ نقدی آن را اعلام می کنند. اگر غذای اصلی خانواده نان باشد، باید قیمت ۳ کیلو گندم و اگر برنج باشد، قیمت ۳ کیلو برنج پرداخت شود. البته پرداخت قیمت گندم برای همه کفایت می کند، اما مستحب است کسانی که توانایی دارند، برنج را مبنا قرار دهند.
زمان واجب شدن فطریه، غروب آفتاب آخرین روز ماه رمضان (شب عید) است. فرد باید پیش از اقامه نماز عید فطر، مبلغ را جدا کند. اگر نماز عید نمی خواند، تا ظهر روز عید فرصت دارد. اگر دسترسی به فقیر ندارد، می تواند پول را کنار بگذارد و هر زمان دسترسی پیدا کرد، پرداخت کند. جدا کردن پول با نیت فطریه، حکم پرداخت را دارد و نمی توان آن را با پول دیگری عوض کرد.
مصرف فطریه همان مصارف زکات مال است (مانند فقرا، مساکین، بدهکاران و...). اما اولویت با فقرای شیعه است که در شهر پرداخت کننده زندگی می کنند. انتقال فطریه به شهر دیگر در صورتی که در شهر خود فقیر وجود داشته باشد، بنا بر احتیاط واجب جایز نیست. بهترین کار، شناسایی نیازمندان آبرومند در میان بستگان و همسایگان است.
نکته مهم در پرداخت فطریه، سیادت است. کسی که سید نیست (عام)، نمی تواند فطریه خود را به سید فقیر بدهد. اما کسی که سید است، می تواند فطریه اش را هم به سید و هم به غیر سید بدهد. بنابراین مبالغ فطریه سادات و عام باید جداگانه نگهداری و محاسبه شوند تا در توزیع شرعی مشکلی پیش نیاید.
