امام صادق (ع) قیام نکرد چون «یار مخلص» نداشت. هزاران نفر شاگرد بودند، اما سرباز جانبرکف نبودند. داستان مرد خراسانی و گله بزها معروف است.
تحلیلی و استدلالی
2
قیام بدون آمادگی فرهنگی، منجر به شکست و نابودی تشیع میشد. امام استراتژی «انقلاب فرهنگی» و تربیت نیرو را انتخاب کرد.
تحلیلی و استدلالی
3
اگر امام شمشیر میکشید، همان اندک میراث حدیثی باقیمانده از پدرانش نیز در هیاهوی جنگ نابود میشد.
تحلیلی و استدلالی
4
خلفای عباسی منتظر بهانهای بودند تا نسل علویان را قتلعام کنند. تقیه امام، جان شیعیان را حفظ کرد.
تحلیلی و استدلالی
5
مبارزه فقط شمشیر نیست. امام با نهی از همکاری با حکومت و تحریم دستگاه قضایی طاغوت، مشروعیت عباسیان را زیر سوال برد.
تحلیلی و استدلالی
6
امام میدید که قیامهایی مثل قیام زید و یحیی، علیرغم حقانیت، به دلیل نبود بصیرت مردم سرکوب شدند.
تحلیلی و استدلالی
7
وظیفه امام حفظ «اصل اسلام» است. در آن زمان، خطر افکار انحرافی و زندقه اسلام را تهدید میکرد، پس امام جبهه علمی را برگزید.
تحلیلی و استدلالی
8
امام صادق (ع) با سوزاندن نامه ابومسلم خراسانی، نشان داد که به دنبال قدرتطلبی با کمک افراد غیرصالح نیست.
تحلیلی و استدلالی
9
سیاست امام، «نفوذ نرم» بود. ایشان شاگردانش را به اقصی نقاط جهان اسلام فرستاد تا شبکه وکالت و تشیع را گسترش دهند.
تحلیلی و استدلالی
10
سکوت امام، فریاد بلندتری بود. ایشان با عدم تایید حکومت، آنها را غاصب معرفی کرد، بدون اینکه بهانه به دستشان بدهد.
تحلیلی و استدلالی
پاسخ کوتاه به شبهات
1
آیا امام ترسید؟ خیر، شجاعت امام در برخورد با منصور ثابت شده است. مسئله «مصلحت دین» بود.
پاسخ کوتاه به شبهات
2
چرا پیشنهاد ابومسلم را نپذیرفت؟ چون ابومسلم دنبال قدرت بود نه اسلام، و امام نیت او را میدانست.
پاسخ کوتاه به شبهات
3
تفاوت زمان امام حسین (ع) و امام صادق (ع) چه بود؟ در زمان عاشورا اصل دین در خطر حذف بود، اما در زمان صادق (ع) خطر تحریف وجود داشت که با علم دفع میشد.
پاسخ کوتاه به شبهات
4
آیا امام گوشهنشین بود؟ خیر، ایشان در متن جامعه حضور داشت و بزرگترین شبکه اجتماعی و علمی را رهبری میکرد.
پاسخ کوتاه به شبهات
5
نتیجه استراتژی امام چه شد؟ بقای تشیع و تدوین فقه شیعه که امروز به دست ما رسیده است.
پاسخ کوتاه به شبهات
نقل قول
1
سدیر صیرفی میگوید: به امام گفتم چرا قیام نمیکنید در حالی که یاران زیادی دارید؟ امام به گلهای از بزها اشاره کرد و فرمود: اگر به تعداد اینها (۱۷ عدد) یار واقعی داشتم، قیام میکردم.
نقل قول
2
امام فرمود: بترسید از اینکه طعمه ستمگران شوید. با آنها همکاری نکنید حتی در ساختن یک مسجد.
نقل قول
مقایسه شرایط زمان امام حسین (ع) و امام صادق (ع)
برخی میپرسند چرا امام صادق (ع) مانند جدش امام حسین (ع) قیام نکرد؟ پاسخ در تفاوت شرایط است. یزید علناً کمر به نابودی اسلام بسته بود و سکوت جایز نبود. اما عباسیان با شعار «الرضا آل محمد» و تظاهر به دینداری آمده بودند. در این شرایط غبارآلود، جنگ نظامی نتیجهبخش نبود و مبارزه علمی برای رسوا کردن نفاق آنها و تبیین اسلام ناب ضروریتر بود.
ماجرای مأمون رقی (مرد تنوری)
یکی از اصحاب به امام اعتراض کرد که چرا قیام نمیکنید؟ در همان لحظه هارون مکی وارد شد. امام به او فرمود: برو داخل تنور روشن! او بدون چون و چرا رفت. امام به فرد معترض گفت: چند نفر مثل این دارید؟ گفت: هیچ. این آزمون عملی نشان داد که مدعیان زیادند اما سرسپردگان ولایت اندکاند.
استراتژی مبارزه منفی و تقیه
امام صادق (ع) مبارزه را تعطیل نکرد، بلکه شکل آن را تغییر داد. ایشان با منع شیعیان از رجوع به قضاوت حکومتی و نهی از همکاری با دربار، مشروعیت سیاسی خلفا را به چالش کشیدند. تقیه در اینجا به معنای ترس نبود، بلکه تاکتیکی هوشمندانه برای حفظ تشکیلات شیعه در خفقان شدید بود.
برخورد با ابومسلم خراسانی
ابومسلم پس از پیروزی بر بنیامیه، نامهای به امام نوشت و پیشنهاد خلافت داد. امام نامه را نخوانده در آتش انداختند و فرمودند: «نه تو از یاران منی و نه زمانه، زمانه من است». امام میدانستند که این جریان اصالت ندارد و صرفاً جابجایی قدرت بین دو گروه ستمگر است.
جهاد تبیین و انقلاب علمی
بزرگترین ضربه امام به طاغوت، تأسیس مکتبی بود که در آن هزاران نفر با اسلام حقیقی آشنا شدند. این آگاهیبخشی عمومی، پایههای حکومت جور را لرزاند. اگر امروز شیعه هویتی مستقل و فقهی پویا دارد، حاصل همین سکوت مصلحتآمیز و جهاد علمی امام صادق (ع) است.
سوالات متداول
چرا امام صادق پیشنهاد خلافت ابومسلم را نپذیرفت؟
چون هدف ابومسلم قدرتطلبی بود و نیت خالص نداشت و امام میدانستند این حرکت به نام اهلبیت اما به کام دیگران خواهد بود.
ماجرای گله بزها و قیام چیست؟
امام به سدیر صیرفی فرمودند اگر به تعداد این بزها (۱۷ عدد) یار مخلص و فرمانبردار داشتم، قیام واجب میشد.
چرا با وجود ۴۰۰۰ شاگرد، امام یار نداشت؟
شاگردی کردن به معنای آمادگی برای جنگ و شهادت نیست. بسیاری از آنها فقط برای علمآموزی میآمدند و تحمل سختی مبارزه را نداشتند.
تقیه امام صادق به چه معنا بود؟
به معنای حفظ اسرار شیعه و پنهان کردن مبارزه برای جلوگیری از نابودی کامل تشکیلات شیعه توسط حکومت قدرتمند عباسی.
آیا امام صادق کاملاً از سیاست کنارهگیری کرد؟
خیر، ایشان با تحریم همکاری با حکومت و تبیین ویژگیهای حاکم عادل، فعالیت سیاسی عمیقی داشتند اما وارد فاز نظامی نشدند.
چرا به این دوران «دوران طلایی» شیعه میگویند؟
چون به دلیل درگیری بنیامیه و بنیعباس، فضای باز سیاسی ایجاد شد و امام توانستند فقه و عقاید شیعه را تدوین کنند.
آیا زید بن علی (ع) با اجازه امام قیام کرد؟
امام صادق (ع) قیام زید را تایید کردند و بر کشته شدن او گریستند، اما خودشان به دلیل تفاوت شرایط و جایگاه امامت، مستقیماً وارد نشدند.
داستان هارون مکی و تنور چه چیزی را ثابت کرد؟
میزان اطاعتپذیری محض یاران واقعی را نشان داد که در میان هزاران مدعی، نایاب بودند.
اگر امام قیام میکرد چه میشد؟
به احتمال زیاد ایشان و تمام شیعیان خاص به شهادت میرسیدند و جریان اصیل اسلام نابود میشد و بدعتها جای دین را میگرفت.
مهمترین دستاورد سیاسی امام صادق چه بود؟
ایجاد شبکه وکالت و استقلال فرهنگی و فقهی شیعه از حکومتهای وقت.