نیت میکنم: روشن کردن این شمع به یاد لحظهای که خیمهها سوخت و تاریکی مطلق بر دل کودکان سایه افکند.
متن_نیت
2
این شمع را روشن میکنم تا بگویم اگر در کربلا نبودم، امروز با نور این شمع، شریک غم زینبم.
متن_نیت
3
خدایا، به حق روشنایی این شمع، تاریکیهای زندگی ما را با نور اهل بیت روشن کن.
متن_نیت
4
نذر میکنم شمعی بیفروزم به یاد شمع وجود حسین (ع) که خاموش شد تا دین خدا روشن بماند.
متن_نیت
5
یا رقیه خاتون، این شمع کوچک را از من بپذیر. میدانم در شام غریبان از ترس تاریکی میلرزیدی.
متن_نیت
6
به نیت فرج امام زمان (عج) که صاحب عزای اصلی است، شمع شام غریبان را روشن میکنم.
متن_نیت
7
این شعلهی لرزان، شبیه دل لرزان رباب است. خدایا آرامش را به قلب مادران داغدیده برگردان.
متن_نیت
8
روشن کردن شمع در شام غریبان، یعنی اعلام بیزاری از ظلمتی که یزیدیان ایجاد کردند.
متن_نیت
9
خدایا، همانطور که این شمع میسوزد و آب میشود، گناهان ما را در غم حسین (ع) ذوب کن.
متن_نیت
10
یا زینب کبری، در تاریکی دنیا، نور ولایت تو راهنمای ماست. این شمع نماد ارادت ماست.
متن_نیت
دلنوشته_شمع
1
شمع میسوزد و من میسوزم. او از آتش، من از داغ حسین (ع).
دلنوشته_شمع
2
چه حکایت عجیبی دارد این شمع شام غریبان. قطره قطره اشکش، مرثیه میخواند.
دلنوشته_شمع
3
کاش میتوانستم با این شمع، راه گمشدگان در بیابان کربلا را روشن کنم.
دلنوشته_شمع
4
امشب هر شمعی که در شهر روشن میشود، ستارهای است که بر زمین افتاده به احترام حسین (ع).
دلنوشته_شمع
5
شمعهای شام غریبان، زبان حالِ سکوتِ مرگبارِ صحرا هستند.
دلنوشته_شمع
شعر
1
شمعها در سوگِ خورشیدِ زمان / اشک میریزند با آه و فغان.
شعر
2
یادِ آن شب که حرم تاریک بود / دشمنِ دون، به حرم نزدیک بود.
شعر
3
شمع روشن کن که زینب (س) خسته است / دستِ مولا، در غل و زنجیر بسته است.
شعر
4
سوسویِ این شمعها گوید به ما / راهِ حق روشن بماند هر کجا.
شعر
نمادشناسی شمع در شام غریبان
روشن کردن شمع در شام غریبان، نمادهای متعددی دارد. نخست، یادآور خیمههایی است که سوختند و خاکستر شدند. دوم، نشانه روشناییبخشی در تاریکی شب یازدهم است، شبی که اهل بیت چراغی نداشتند. سوم، شمع نماد «وجود» انسان عاشق است که در فراق معشوق میسوزد و اشک میریزد (پارافین ذوب شده). این آیین، پیوند عاطفی عمیقی بین عزادار و وقایع عاشورا ایجاد میکند.
همدردی با کودکان آواره
روایت شده است که در شب شام غریبان، کودکان در تاریکی بیابان پراکنده شده بودند. روشن کردن شمع، نوعی همدردی نمادین با ترس و وحشت آن کودکان است. گویی عزاداران میخواهند با این نور، امنیت و آرامش را به آن فضا بازگردانند.
تاریخچه آیین شمع روشن کردن
این رسم در بسیاری از فرهنگها نشانه یادبود مردگان و تقدس است، اما در فرهنگ شیعی، اختصاصاً در شام غریبان رنگ و بوی ماتم و غربت دارد. در شهرهای مختلف ایران، مردم در مساجد، تکایا و حتی معابر عمومی شمع روشن میکنند و در سکوت دعا میکنند.
شمع و حاجتروایی
بسیاری از مردم عقیده دارند که توسل به اهل بیت در لحظه روشن کردن شمع در شام غریبان، بسیار حاجتدهنده است. فضای معنوی و دلهای شکسته در این شب، استجابت دعا را نزدیکتر میکند. نذر شمع (مثلاً ۴۰ شمع یا بستههای شمع) یکی از نذورات رایج این شب است.
تفاوت با جشنهای دیگر
روشن کردن شمع در شام غریبان، تفاوت ماهوی با شمعروشن کردن در جشن تولد یا مراسم شادی دارد. در اینجا، شعله شمع نشانه حیات نیست، بلکه نشانه سوختن و فدا شدن است. سکوتِ حاکم بر این مراسم، تفاوت آن را با هر تجمع دیگری آشکار میکند.
سوالات متداول
چرا در شام غریبان شمع روشن میکنیم؟
به عنوان نمادی از سوختن خیمهها، همدردی با تاریکی شب اسرا و نشانه سوختن دل عزاداران.
آیا روشن کردن شمع بدعت است؟
خیر، یک رسم عرفی و نمادین برای ابراز حزن و تعظیم شعائر است و منع شرعی ندارد (مگر اینکه اسراف فاحش یا خطرآفرین باشد).
بهترین نیت هنگام روشن کردن شمع چیست؟
نیت همدردی با حضرت زینب (س)، سلامتی امام زمان (عج) و برآورده شدن حاجات شرعی.
آیا میتوان شمع شام غریبان را به خانه برد؟
معمولاً شمعها را در مکانهای مذهبی روشن میگذارند تا تا آخر بسوزد، اما برخی برای تبرک تهمانده آن را میبرند.
رنگ شمع شام غریبان مهم است؟
معمولاً از شمعهای ساده (سفید یا زرد) یا مشکی استفاده میشود.
شمع در ادبیات عرفانی نماد چیست؟
نماد عاشق که در پای معشوق (نور) میسوزد و تمام میشود.
تفاوت شمعگردانی اردبیل با شام غریبان چیست؟
شمعگردانی اردبیل در روز تاسوعا و در ۴۱ منبر انجام میشود، اما شمع شام غریبان در شب یازدهم و در همه جا مرسوم است.
آیا روشن کردن شمع جایگزین نماز و دعا است؟
خیر، این فقط یک آیین جانبی است و اصل عزاداری، معرفت، نماز و اشک بر مصائب است.
آیا کودکان هم میتوانند شمع روشن کنند؟
بله، این کار باعث ایجاد حس معنوی و پیوند عاطفی کودکان با واقعه عاشورا میشود.
محل مناسب برای روشن کردن شمع کجاست؟
جعبههای شنی که در هیئتها تعبیه شده یا فضاهای باز ایمن، تا باعث آتشسوزی نشود.