حضرت زینب کبری (س) سومین فرزند مشترک حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) هستند که در ۵ جمادیالاول سال ۵ یا ۶ هجری در مدینه متولد شدند. هنگامی که ایشان متولد شدند، پیامبر اکرم (ص) در سفر بودند. پس از بازگشت، نوزاد را در آغوش گرفتند، بوسیدند و گریستند و فرمودند که جبرئیل نام «زینب» را از سوی خداوند برای او آورده است. پیامبر (ص) فرمودند: حاضرین و غایبین را وصیت میکنم که حرمت این دختر را پاس بدارند که او شبیه خدیجه کبری (س) است.
حضرت زینب (س) دارای القاب فراوانی هستند که هر یک نشانگر بُعدی از شخصیت والای ایشان است. «عقیله بنیهاشم» (بانوی خردمند خاندان پیامبر)، «عالمة غیر معلمة» (دانایی که بدون معلم بشری علم آموخته)، «ام المصائب» (مادر رنجها)، «صدیقه صغری» (در مقایسه با مادرشان حضرت زهرا س)، «عصمت صغری» و «ولیة الله» از جمله القاب مشهور ایشان است. کنیه ایشان نیز «ام کلثوم» و «ام الحسن» ذکر شده است.
در روایات آمده است که پیامبر (ص) هنگام ولادت حضرت زینب (س) به شدت گریستند و فرمودند: «هر کس بر مصیبتهای این دختر بگرید، ثوابش مانند ثواب کسی است که بر برادرانش حسن و حسین گریسته باشد». بنابراین، محبت و ارادت به حضرت زینب (س) همسنگ محبت به حسنین (ع) است و شادی در میلاد ایشان، تعظیم شعائر الهی و ابراز مودت به ذویالقربی محسوب میشود.
علاقه و دلبستگی میان حضرت زینب (س) و امام حسین (ع) از همان دوران کودکی زبانزد بود. روایت شده است که زینب (س) آرام نمیگرفت مگر در آغوش حسین (ع) یا با دیدن چهره او. شرط ازدواج ایشان با عبدالله بن جعفر نیز همراهی با برادرشان حسین (ع) بود. این پیوند عمیق عاطفی، زیربنای حماسه بزرگ عاشورا شد که در آن زینب (س) تا آخرین لحظه یار و یاور برادر بود.
وجود مبارک حضرت زینب (س) بهترین پاسخ به ادعاهایی است که اسلام را محدودکننده زن میدانند. ایشان نشان دادند که یک زن مسلمان میتواند در اوج پارسایی و عفاف، در مرکز تحولات سیاسی و اجتماعی باشد، رهبری کاروان اسرا را بر عهده بگیرد، با حاکمان ظالم مناظره کند و مسیر تاریخ را تغییر دهد. ایشان الگوی کامل «زن نه شرقی، نه غربی» و الگوی سوم زن مسلمان هستند.
