در اسلام، ذبح حیوان تنها یک عمل فیزیکی برای تهیه غذا نیست، بلکه یک عبادت و آیین مقدس محسوب میشود. ذکر نام خداوند (بسم الله) در هنگام ذبح، شرط اصلی حلال شدن گوشت است. قرآن کریم تأکید میکند که از آنچه نام خدا بر آن برده نشده، نخورید. خواندن دعاهای وارده از معصومین (ع) در لحظه قربانی، معنویت این عمل را دوچندان کرده و باعث قبولی نذر و تقرب بیشتر به درگاه الهی میشود. این دعاها حاوی مضامینی از توحید، تسلیم و استعانت از خداوند است.
یکی از معتبرترین دعاها که از پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) نقل شده است، این عبارت است: «وَجَّهْتُ وَجْهِی لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ، إِنَّ صَلَاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیای وَ مَمَاتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ، لَا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذَلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ، اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ، بِسْمِ اللَّهِ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ». ترجمه: روی خود را به سوی کسی کردم که آسمانها و زمین را آفرید، در حالی که حقگرا و مسلمانم و از مشرکان نیستم. همانا نماز و عبادت و زندگی و مرگ من برای خدا، پروردگار جهانیان است که شریکی ندارد... خدایا این از تو و برای توست، به نام خدا و خدا بزرگتر است.
برای اینکه قربانی صحیح و حلال باشد و دعای آن مؤثر واقع شود، رعایت چند شرط الزامی است: 1. ذابح باید مسلمان باشد. 2. سر حیوان باید با جسم تیز (آهن) بریده شود. 3. هنگام ذبح، جلوی بدن حیوان باید رو به قبله باشد. 4. هنگام بریدن گلو، نام خدا (بسم الله) بر زبان جاری شود. علاوه بر اینها، مستحب است که به حیوان آب داده شود، کارد بسیار تیز باشد تا حیوان زجر نکشد و دست و پای حیوان (جز یک پا) بسته نباشد تا خون راحت خارج شود.
خواندن دعا هنگام ذبح، یادآور سنت حضرت ابراهیم (ع) و آمادگی او برای فدایی کردن عزیزترین داراییاش در راه خداست. این کلمات به انسان یادآوری میکند که مالک اصلی همه موجودات خداست و ما تنها به اذن او حق تصرف در طبیعت را داریم. عبارت «اللهم منک و الیک» (خدایا از توست و به سوی توست) بیانگر این حقیقت است که نعمت از خداست و باید در راه او صرف شود. این توجه قلبی، قربانی را از یک کشتار ساده به یک عمل عبادی بزرگ تبدیل میکند.
اگر صاحب قربانی خود توانایی ذبح را ندارد و قصاب نایب میگیرد، بهتر است خود صاحب قربانی نیز در کنار حیوان حاضر باشد و همزمان با قصاب، دعای قربانی را زمزمه کند. نیت قربانیکننده اصل است و قصاب تنها مجری حکم است. همچنین اگر قربانی مشارکتی است، یکی از شرکا میتواند به نیابت از بقیه دعا را بخواند یا همه با هم نیت کرده و ذکر صلوات و تکبیر را بگویند. حضور قلب و خلوص نیت در این لحظات، ارزش قربانی را تعیین میکند.
