فلک را رکن آرامش شکسته / زمین از اشک زهرا (س) گل نشسته. / ملائک در عزا با چشم خونبار / که ختم الانبیا بار سفر بسته.
غمانگیز
2
مدینه میزند بر سینه و سر / که خاموش شد چراغ عمر رهبر. / وداع ای بهترین خلق عالم / وداع ای آخرین پیغامآور.
غمانگیز
3
جهان شد تیره و تار از فراقت / دل عالم شده خون از داغت. / یتیم شد مکه و یثرب، پیمبر / فدای آن مزار بی چراغت.
غمانگیز
4
رسول الله رفت و غم به پا شد / مدینه کربلای مصطفی شد. / علی (ع) تنها و زهرا (س) سینه سوزان / عزای خاتم پیغمبران شد.
غمانگیز
5
ببار ای آسمان خون جای باران / خزان شد نوبهار گلعذاران. / محمد (ص) رفت سوی حی سبحان / سیه پوشید جمله دوستداران.
غمانگیز
مناجات
1
دریغا سایه رحمت ز سر رفت / امید و تکیهگاه ما پدر رفت. / خدایا صبر ده بر قلب زهرا (س) / که جانان جهان، از این گذر رفت.
مناجات
2
الا ای اختر تابان هستی / که بر ما راه حق را باز بستی. / پس از تو وای بر حال غریبان / که رفت آن رشته پیوند و مستی.
مناجات
3
تو رفتی و دلم در خون نشسته / تمام شیعیان را دل شکسته. / شفاعت کن مرا روز قیامت / که امیدم به دستان تو بسته.
مناجات
4
غریبانه دلم کرده هوایت / فدای گنبد سبز و طلایت. / اگرچه دورم از شهر مدینه / دلم پر میکشد سوی سرایت.
مناجات
5
سلام ما به قبر بینشانت / به روح پاک و جسم جاودانت. / بگیرید دست ما را یا محمد (ص) / که محتاجیم بر لطف عیانت.
مناجات
حماسی_مذهبی
1
قسم بر نام زیبای محمد (ص) / به آیین دلارای محمد (ص). / نگردد پاک از لوح زمانه / شکوه و فر و سیمای محمد (ص).
حماسی_مذهبی
2
اگرچه رفت آن خورشید تابان / ولی نورش بود در جان انسان. / کتابش معجز جاوید تاریخ / کلامش بهترین برهان و درمان.
حماسی_مذهبی
3
علم افتاد اگر از دست خاتم / علی (ع) برداشت آن را با دل غم. / ولایت شد ادامه بر نبوت / چنین تکمیل شد دین خدا هم.
حماسی_مذهبی
4
سیاه پوشیده کعبه در عزایش / طنین انداز شد صوت درایش. / محمد (ص) رفت اما دین او هست / علی (ع) باشد نگهدار لوایش.
حماسی_مذهبی
5
جهان لرزید از فقدان احمد / ولی شد مرتضی جانان احمد. / وصی اوست بر خلق دو عالم / نگهدارنده پیمان احمد.
حماسی_مذهبی
زبان_حال_زهرا
1
پدر جان رفتی و تنها شدم من / اسیر موج غمها شدم من. / پس از تو حرمت ما را شکستند / میان شعلهها پیدا شدم من.
زبان_حال_زهرا
2
نبودی تا ببینی ای پدر جان / چه کردند با من و با بیت الاحزان. / در و دیوار شاهد بود بابا / که شد مزد رسالت اینچنان تان.
زبان_حال_زهرا
3
پدر رفتی و شهر بیوفا شد / نصیب دخترت رنج و بلا شد. / سفارش کرده بودی بر مودت / ولی سیلی جواب مصطفی شد.
زبان_حال_زهرا
4
غریبم، بیکسم، یاری ندارم / به غیر از گریه من کاری ندارم. / ببر من را هم همراهت پیمبر / که طاقت در چنین تاری ندارم.
زبان_حال_زهرا
5
نگاهت را مگیر از من پدر جان / که میسوزد دلم چون شمع سوزان. / قرار ما قیامت یا محمد (ص) / شفاعت کن تو ما را نزد سبحان.
زبان_حال_زهرا
جایگاه شعر دوبیتی در عزاداریهای سنتی
شعر دوبیتی به دلیل ساختار کوتاه، آهنگین و قابلیت حفظ آسان، یکی از محبوبترین قالبهای شعری در مراسمات عزاداری و نوحهخوانیهای سنتی ایران است. در ایام ۲۸ صفر و رحلت پیامبر اکرم (ص)، دوبیتیها معمولاً با سوز و گداز خاصی خوانده میشوند و مضامینی همچون یتیمی امت، غربت امیرالمومنین (ع) و آغاز مصائب حضرت زهرا (س) را بیان میکنند.
مضامین رایج در اشعار رحلت پیامبر
اشعار سروده شده برای رحلت پیامبر (ص) اغلب بر محوریت «فقدان پدر امت» میچرخند. شاعران آیینی با استفاده از تعابیری همچون «غروب خورشید مدینه»، «خاموشی چراغ نبوت» و «آغاز غربت اهل بیت»، تلاش میکنند عمق فاجعه از دست دادن برترین مخلوق خدا را به تصویر بکشند. همچنین اشاره به وصایت امیرالمومنین (ع) و نگرانی پیامبر برای آینده امت، از دیگر مضامین پرتکرار است.
ارتباط دوبیتیها با مراسم سینهزنی
در دستجات عزاداری، دوبیتیها معمولاً به عنوان «زمینه» یا در فواصل بین نوحههای اصلی (شور و واحد) خوانده میشوند تا شور و احساسات عزاداران را حفظ کنند. مداحان با تکرار مصرعهای دوم توسط جمعیت، فضایی تعاملی و پرشور ایجاد میکنند که تأثیر معنوی مراسم را دوچندان میکند.
تأثیر دوبیتیهای فایز و باباطاهر در مرثیه
اگرچه دوبیتیهای فایز دشتی و باباطاهر بیشتر عارفانه و عاشقانه هستند، اما سبک و وزن آنها الگویی برای شاعران آیینی شده است. دوبیتیهای سوزناک مذهبی که در دستگاههای موسیقی ایرانی (مانند دشتی و شوشتری) خوانده میشوند، ریشه در همین سنت ادبی دارند و مستقیماً بر قلب شنونده اثر میگذارند.
نقش شعر در انتقال پیام عاشورا و نبوت
شعر تنها ابزاری برای گریستن نیست، بلکه رسانهای برای انتقال معارف است. در دوبیتیهای ۲۸ صفر، شاعران تلاش میکنند علاوه بر بیان مصیبت، بر لزوم پیروی از ولایت و قرآن که دو یادگار گرانسنگ پیامبر (ص) هستند، تأکید کنند.
سوالات متداول
بهترین وزن شعری برای دوبیتیهای عزاداری چیست؟
وزن «مفاعیلن مفاعیلن فعولن» (هزج مسدس محذوف) رایجترین و خوشآهنگترین وزن برای دوبیتیهاست که با نغمههای غمگین دشتی سازگار است.
چرا در دوبیتیهای ۲۸ صفر از حضرت زهرا (س) یاد میشود؟
زیرا ایشان اولین و نزدیکترین عزادار پیامبر بودند و رحلت پدر، سرآغاز مصائب ایشان و اهل بیت بود.
آیا میتوان از دوبیتیها در استوری اینستاگرام استفاده کرد؟
بله، دوبیتیها به دلیل کوتاهی متن، بهترین گزینه برای طراحی عکسنوشته و استوریهای تسلیت هستند.
چه کسی معروفترین دوبیتیهای مذهبی را سروده است؟
شاعران بسیاری در این زمینه فعالند، اما اشعار قدیمی و سنتی که سینه به سینه نقل شدهاند، معمولاً سراینده مشخصی ندارند و جزو ادبیات فولکلور مذهبی محسوب میشوند.
تفاوت دوبیتی و رباعی در چیست؟
دوبیتی معمولاً با وزن «مفاعیلن» و لحن روستایی و صمیمی است، اما رباعی وزن خاص «لا حول و لا قوه الا بالله» دارد و معمولاً فلسفیتر یا ضربدارتر است. برای عزاداری، دوبیتی رایجتر است.
چگونه دوبیتی را با سوز بخوانیم؟
استفاده از دستگاه آوازی «دشتی» یا «ابوعطا» و کشیدن کلمات در انتهای مصرعها، به سوزناکی خواندن کمک میکند.
آیا دوبیتیها برای مداحی شور مناسب هستند؟
بله، اگر با ریتم تندتر خوانده شوند، میتوانند به عنوان گوشواره یا ذکر در مداحی شور استفاده شوند.
مضمون «ختم الانبیاء» در شعر به چه معناست؟
یعنی پیامبر اسلام (ص) آخرین پیامبر خداست و بعد از او وحی قطع شده است، که این خود مصیبتی بزرگ برای بشریت است.
آیا دوبیتیهای ۲۸ صفر فقط فارسی هستند؟
خیر، دوبیتیهای ترکی و لری و عربی نیز با همین مضامین و با سوز بسیار زیاد در مناطق مختلف ایران رواج دارند.
کاربرد دوبیتی در پیامکهای تسلیت چیست؟
به دلیل کوتاهی و رسایی، دوبیتیها بهترین متن برای ارسال پیامک تسلیت به دوستان و آشنایان مذهبی هستند.