سندروم ۱۴ فروردین یا افسردگی پس از تعطیلات (Post-Holiday Blues)، حالتی روانی است که اکثر ایرانیان در صبح اولین روز کاری سال جدید تجربه میکنند. پس از حدود دو هفته خوابیدن، سفر، مهمانی و دوری از استرسهای کاری، بازگشت ناگهانی به روتین خشک و جدی، شوک بزرگی به ساعت بیولوژیک بدن و روان انسان وارد میکند. علائم این سندروم شامل خوابآلودگی شدید، کجخلقی، فراموشی موقت وظایف و احساس پوچی عمیق در لحظه شنیدن صدای زنگ ساعت است!
حتی اگر ۱۴ فروردین در تقویم دوشنبه یا چهارشنبه باشد، از نظر روانی برای مردم حکم یک «شنبه» بسیار سنگین و تلخ را دارد. این روز نماد پایان آزادی و آغاز دوباره مسئولیتهاست. اصطلاح «شنبه تلخ» به طنز به سنگینیِ کندن از رختخواب گرم و نرم و مواجهه با ترافیک، چهرههای خوابآلود همکاران و لیست کارهای عقبافتاده اشاره دارد. در فرهنگ طنز ایرانی، این روز به عنوان یکی از غمانگیزترین رویدادهای سالانه (البته با چاشنی خنده) شناخته میشود.
برای اینکه روز ۱۴ فروردین را با کمترین تلفات سپری کنید، روانشناسان (و طنزپردازان) پیشنهاد میکنند: ۱. انتظار زیادی از خودتان نداشته باشید؛ امروز فقط «حضور فیزیکی» کافیست. ۲. قهوه یا چای پررنگ را فراموش نکنید. ۳. با همکاران درباره خاطرات عید صحبت کنید تا گذر زمان حس نشود. ۴. به خودتان یادآوری کنید که تنها نیستید و ۸۰ میلیون ایرانی دیگر هم الان همین حس را دارند. ۵. برای آخر هفته پیش رو برنامهریزی کنید تا امید به زندگی بازگردد.
ایرانیها استاد تبدیل تهدید به فرصت از طریق خنده هستند. سیل پیامکها، جوکها و میمهای اینترنتی که در شب ۱۳ و صبح ۱۴ فروردین رد و بدل میشود، یک مکانیزم دفاعی جمعی است. وقتی همه با هم به بدبختیِ «بیدار شدن صبح زود» میخندند، تحمل آن آسانتر میشود. اشتراکگذاری درد مشترک به زبان طنز، باعث ترشح هورمونهای شادیبخش شده و استرس بازگشت به کار را کاهش میدهد.
روز اول کاری سال جدید آداب خاصی دارد. معمولاً ساعتهای ابتدایی به روبوسی (اگر کرونا نباشد!)، تبریک سال نو و «دید و بازدید اداری» میگذرد. این سنت نانوشته باعث میشود که فشار کاری در روز اول کمتر باشد. مدیران باهوش هم میدانند که در این روز نباید انتظار راندمان ۱۰۰ درصدی داشته باشند و معمولاً فضا را کمی دوستانهتر نگه میدارند تا موتور محرکه سازمان کمکم گرم شود.
