زولبیا و بامیه از شیرینیهای سنتی و بسیار محبوب ایرانی هستند که قدمتشان به زمان صفویه و حتی قبل از آن میرسد. ناصرالدین شاه قاجار علاقه زیادی به این شیرینی داشت. زولبیا (Zulbia) احتمالاً تغییر یافته واژه «زلیبی» یا «صلیبی» است و بامیه به دلیل شباهت ظاهری به گیاه بامیه نامگذاری شده است. این دو شیرینی یار جدانشدنی سفرههای افطار ایرانیان هستند.
با اینکه مواد اولیه زولبیا و بامیه (نشاسته، ماست، آرد، شکر و زعفران) همیشه در دسترس است، اما مصرف آن به صورت سنتی به ماه رمضان گره خورده است. دلیل اصلی آن نیاز بدن به قند سریعالجذب پس از ساعتها روزهداری است که این شیرینیها به سرعت آن را تامین میکنند (هرچند از نظر سلامتی گزینههای بهتری وجود دارد).
در فرهنگ عامه ایران، زولبیا و بامیه نمادی از چالش «اراده در برابر هوس» هستند. شوخی با چاق شدن در ماه رمضان به جای لاغر شدن، چسبناک بودن دستها، و دعوای همیشگی بین طرفداران زولبیا و طرفداران بامیه، بخشی از طنز شیرین این ماه است.
زولبیا و بامیه مرغوب باید رنگ طلایی و روشن داشته باشند (نه قهوهای و سوخته که نشانه روغن فاسد است)، ترد باشند و بوی ماندگی ندهند. شیره آن نباید شکرک زده باشد.
هر دانه بامیه متوسط حدود ۸۰ کالری دارد! مصرف زیاد آن علاوه بر چاقی، باعث نوسان شدید انسولین، تشنگی در طول روز و مشکلات کبدی میشود. لذت بردن از آن باید با اعتدال (مثلاً یک عدد در افطار) همراه باشد.
