دست طبیعت ورق زد فصل رنگین را / گشود دفتر سیمین و سنگین را.
شاعرانه
4
پاییز به یلدا گفت راز دل خویش / زمستان آمد و بگرفت دست کیش.
شاعرانه
5
ننه سرما ز راه میآید / خنده بر لب، چه ماه میآید.
شاعرانه
6
رفت پاییز و خزان شد سپری / آمد فصل سپید و خبری.
شاعرانه
7
جام زرین پاییز شکست / جام سیمین زمستان به دست.
شاعرانه
8
رقص برف و وداع برگ / زندگی جاریست تا دم مرگ.
شاعرانه
9
یلدا عروس زمستان شد / پاییز داماد هراسان شد.
شاعرانه
10
سفیدی برف، پاکی روح / زمستان آمد، باش چون کوه.
شاعرانه
افسانه ننه سرما و عمو نوروز
در فرهنگ عامه ایران، ننه سرما نماد زمستان و پیری طبیعت است که در آسمان زندگی میکند. او تمام سال را به پنبهزنی (بارش برف) و خانهتکانی میگذراند و منتظر عمو نوروز میماند. روایتهای شیرینی وجود دارد که میگویند ننه سرما در شب آخر سال به خواب میرود و عمو نوروز میآید و گلی بر گیسوان او میزند و میرود. این داستان نماد چرخش فصلها و عشق جاودانه طبیعت است.
نمادشناسی گذر از پاییز به زمستان
پاییز در ادبیات ما نماد پختگی، عاشقی و البته اندوه و زوال است (خزان). در مقابل، زمستان نماد خواب، استراحت زمین، پاکی (سفیدی برف) و سختی است که به بهار منتهی میشود. شب یلدا دقیقاً در مرز این دو قرار دارد؛ لحظهای که تاریکی به اوج میرسد اما پس از آن روشنایی (روزها) بلندتر میشود و امید به زایش دوباره خورشید قوت میگیرد.
زمستان در فرهنگ ایرانی
برخلاف تصور رایج از سردی و خشکی، ایرانیان باستان زمستان را فصل جشنهای متعدد میدانستند. جشنهایی مانند دیگان، سده و اسفندگان نشان میدهد که نیاکان ما در دل سرما، با افروختن آتش و گردهمایی، گرما و شادی میآفریدند. زمستان فرصتی برای استراحت کشاورزان و تجدید قوا برای سال جدید بوده است.
تغییرات طبیعت و زندگی در آغاز دی
با شروع دی ماه (اولین ماه زمستان)، طبیعت به خواب فرو میرود. درختان شیره خود را به ریشه میبرند تا از یخزدگی در امان بمانند. حیوانات به خواب زمستانی میروند. این سکوت و سکون طبیعت، درس صبر و استقامت را به انسان میدهد. زیبایی بلورهای برف و مناظر یخزده، جلوهای دیگر از قدرت خداوند است.
آداب خوشآمدگویی به زمستان
خوردن غذاهای طبع گرم مثل فسنجان و حلیم، پوشیدن لباسهای پشمی و دستباف، راه انداختن کرسی (یا شومینه)، و آمادهسازی ترشیهای زمستانی از رسوم ورود به فصل سرماست. مردم با این کارها جسم خود را برای مقابله با بیماریها و روح خود را برای لذت بردن از زیباییهای زمستان آماده میکنند.
سوالات متداول
ننه سرما کیست؟
شخصیتی افسانهای در فولکلور ایران که نماد زمستان، سرما و انتظار است.
چرا به زمستان فصل سپید میگویند؟
به خاطر بارش برف که زمین را یکدست سفید و پاک میکند.
معنی کلمه دی چیست؟
دی در زبان پهلوی به معنای دادار یا آفریننده است و از القاب خداوند میباشد.