یکی از حساسترین و غمانگیزترین وقایع روزهای پایانی عمر شریف پیامبر اکرم (ص)، ماجرای درخواست قلم و کاغذ است. در روز پنجشنبه، در حالی که تب بر پیامبر شدت یافته بود و جمعی از صحابه در اتاق ایشان بودند، حضرت فرمودند: «قلم و دواتی بیاورید تا برایتان نوشتهای بنویسم که پس از آن هرگز گمراه نشوید.» این درخواست صریح که میتوانست سرنوشت امت را بیمه کند، با مخالفت شدید برخی چهرههای سیاسی مواجه شد.
در برابر دستور پیامبر، خلیفه دوم با بیان اینکه «بیماری بر پیامبر غلبه کرده و کتاب خدا ما را بس است»، مانع از آوردن قلم و کاغذ شد. این جمله ظاهرفریب، در واقع نفی جایگاه تبیینی پیامبر و جدایی انداختن میان قرآن و عترت بود. شیعه معتقد است که قرآن به تنهایی و بدون مفسر معصوم، میتواند مورد سوءاستفاده قرار گیرد، همانطور که تاریخ اسلام نشان داد.
پس از آنکه نزاع و درگیری لفظی در حضور پیامبر بالا گرفت و جسارتهایی به ساحت ایشان شد، حضرت دستور دادند همه خارج شوند. حکمت عدم اصرار پیامبر این بود که مخالفان با تهمت «هذیانگویی» (نعوذ بالله)، فضا را چنان مسموم کرده بودند که اگر نوشتهای هم ثبت میشد، در آینده اعتبار آن را زیر سوال میبردند و میگفتند این نوشته در حالتی بوده که پیامبر هوشیاری نداشته است. لذا پیامبر ترجیح دادند اصل نبوت زیر سوال نرود.
عبدالله بن عباس، مفسر بزرگ قرآن و صحابی جلیلالقدر، هرگاه یاد این واقعه میافتاد، چنان میگریست که ریگهای زمین تر میشد و میگفت: «تمام مصیبتها از آن روز پنجشنبه آغاز شد که میان پیامبر و نوشتن وصیتش حائل شدند.» این ممانعت، در واقع کودتایی خاموش علیه وصایت امیرالمومنین علی (ع) بود که پیش از این در غدیر اعلام شده بود اما مکتوب نهایی نشد.
پیامبر در حدیث قرطاس فرمودند «لن تضلوا بعدی» (هرگز گمراه نمیشوید) و در حدیث ثقلین نیز فرمودند «ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا» (اگر به قرآن و عترت تمسک کنید گمراه نمیشوید). شباهت این دو عبارت نشان میدهد آنچه پیامبر میخواستند بنویسند، تأکید مجدد بر پیوند ناگسستنی قرآن و اهل بیت و جانشینی علی (ع) بود که ضامن عدم گمراهی امت است.
