در میان مورخان و علمای شیعه، دو دیدگاه کلی درباره حضور اهل بیت (ع) در کربلا در روز بیستم صفر سال ۶۱ هجری وجود دارد. گروه اول (مانند سید بن طاووس و شهید قاضی طباطبایی) معتقدند که کاروان اسرا در بازگشت از شام به کربلا آمده و با جابر دیدار کردهاند. گروه دوم (مانند محدث نوری و شیخ عباس قمی) این امر را به دلایل جغرافیایی و زمانی بعید یا غیرممکن میدانند.
شهید قاضی طباطبایی با نگارش کتابی قطور، تلاش کرد اثبات کند که اولاً زمان توقف در شام کوتاه بوده، ثانیاً مسیر بازگشت از راه بادیه (میانبر) بوده و ثالثاً کاروان با سرعت حرکت کرده است. او با محاسبات دقیق ریاضی و جغرافیایی، امکان رسیدن در ۴۰ روز را «ممکن» دانست و روایات سید بن طاووس را تقویت کرد.
شهید مطهری در حماسه حسینی با تکیه بر استدلالهای محدث نوری، معتقد است که فاصله طولانی کوفه تا شام و وقایع متعدد اتفاق افتاده، اجازه نمیدهد که کاروان در روز چهلم به کربلا برسد. او معتقد است که این روایت بعدها وارد تاریخ شده و سند قوی ندارد. از نظر ایشان، راه سلطانی که مسیر معمول بوده، بسیار طولانیتر از آن است که در این زمان طی شود.
یکی از مباحث مرتبط، بحث الحاق سر مبارک امام حسین (ع) به بدن ایشان است. مشهور در میان شیعه این است که سر مطهر به بدن ملحق شده است. برخی معتقدند این الحاق در روز اربعین و توسط امام سجاد (ع) صورت گرفته است که این خود مستلزم حضور امام در کربلا در این روز است.
برای زائر و عزادار حسینی، این بحث تاریخی تغییری در اصل ماجرا ایجاد نمیکند. زیارت اربعین مستحب مؤکد است، چه به یاد ورود جابر باشد و چه به یاد ورود اهل بیت. عظمت این روز به نام امام حسین (ع) گره خورده است و اختلاف نظر مورخان امری طبیعی در بررسی وقایع ۱۴۰۰ سال پیش است.
