سواد رسانهای (Media Literacy) مجموعهای از مهارتهاست که به مخاطب امکان میدهد تا انواع تولیدات رسانهای را تحلیل، نقد و ارزیابی کند. در دنیای امروز که هر فرد با یک گوشی هوشمند خود یک رسانه است، نداشتن این سواد به معنای بیپناه بودن در برابر سیل اطلاعات، اخبار جعلی و کلاهبرداریهاست. روز جهانی آموزش بهترین زمان برای یادآوری این نکته است که آموزش محدود به کتابهای درسی نیست و سواد رسانهای باید جزء لاینفک نظام آموزشی باشد.
یکی از بزرگترین چالشهای قرن 21، گسترش اخبار جعلی است که با اهداف سیاسی، اقتصادی یا تخریبی تولید میشوند. سواد رسانهای ابزارهایی مانند منبعشناسی، راستیآزمایی (Fact-checking) و تفکر انتقادی را در اختیار افراد قرار میدهد تا فریب تیترهای زرد و محتوای ساختگی را نخورند.
رهبر معظم انقلاب بارها بر اهمیت فضای مجازی و جنگ نرم تأکید کردهاند. دشمنان با استفاده از تکنیکهای عملیات روانی در رسانهها، سعی در ناامید کردن مردم و تغییر باورهای دینی و ملی دارند. سواد رسانهای به معنای بصیرت در فضای مجازی است؛ یعنی شناخت دشمن، شناخت تاکتیکهای او و توانایی پدافند غیرعامل در برابر حملات شناختی.
شکاف دیجیتالی بین والدین و فرزندان باعث شده تا نظارت بر فعالیتهای آنلاین کودکان دشوار شود. آموزش سواد رسانهای به خانوادهها کمک میکند تا به جای رفتارهای سلبی و ممنوعیتهای بیاثر، به مدیریت هوشمندانه و همراهی با فرزندان بپردازند و آنها را در برابر آسیبهای اخلاقی و روانی ایمن کنند.
همانطور که برای سلامت جسم نیاز به رژیم غذایی داریم، برای سلامت روان نیز نیاز به رژیم رسانهای داریم. سواد رسانهای به ما میآموزد که چه زمانی، چقدر و از چه منابعی استفاده کنیم تا دچار «سربار اطلاعاتی» (Information Overload) و استرس ناشی از اخبار منفی نشویم.
