پیامبر اکرم (ص): هر کس مسجدی را جارو زند، خداوند برایش ثواب آزاد کردن بندهای را مینویسد.
احادیث پیامبر (ص)
2
رسول خدا (ص): هر کس در روز پنجشنبه شب جمعه مسجد را نظافت کند و به اندازه سرمهای غبار از آن برگیرد، خداوند او را میآمرزد.
احادیث پیامبر (ص)
3
نبی مکرم اسلام (ص): مساجد را پاکیزه نگه دارید، زیرا آنجا خانه خدا در زمین است و برای اهل آسمان میدرخشد.
احادیث پیامبر (ص)
4
حضرت محمد (ص): هر کس چراغی در مسجد روشن کند، تا زمانی که نور آن در مسجد است، فرشتگان برای او استغفار میکنند.
احادیث پیامبر (ص)
5
پیامبر خدا (ص): زباله و خاکروبه را از مسجد بیرون ببرید که این کار مهریه حوریان بهشتی است.
احادیث پیامبر (ص)
6
رسول الله (ص): خوشبو کردن مساجد از سنتهای انبیاء و مرسلین است.
احادیث پیامبر (ص)
7
پیامبر اکرم (ص): هر کس مسجدی را تمیز کند، خداوند برای هر ذره غباری که میزداید، درجهای در بهشت به او میدهد.
احادیث پیامبر (ص)
8
حضرت محمد (ص): مساجد بازاری از بازارهای آخرت هستند، پس آنها را پاکیزه و معطر نگه دارید.
احادیث پیامبر (ص)
9
رسول خدا (ص): نظافت مسجد، کلید رزق و روزی و برکت در زندگی دنیاست.
احادیث پیامبر (ص)
10
پیامبر رحمت (ص): کسی که به نظافت مسجد اهمیت دهد، خداوند قلبی پاک و نورانی به او عطا میکند.
احادیث پیامبر (ص)
روایات ائمه (ع)
1
امام علی (ع): نشستن در مسجد برای عبادت و نظافت آن، نزد من محبوبتر از نشستن در بهشت است.
روایات ائمه (ع)
2
امام صادق (ع): به مساجد بیایید و آنها را پاکیزه کنید، زیرا خداوند پاکیزگان را دوست دارد.
روایات ائمه (ع)
3
امام رضا (ع): بهترین اعمال در نزد خداوند پس از نماز، شاد کردن دل مؤمن و آبادانی و نظافت مساجد است.
روایات ائمه (ع)
4
امام باقر (ع): جارو کردن مسجد و روشن کردن چراغ در آن، باعث دوری فقر و جلب روزی میشود.
روایات ائمه (ع)
5
امام صادق (ع): احترام مسجد را نگه دارید و با کفش آلوده وارد نشوید و آن را همواره معطر سازید.
روایات ائمه (ع)
6
امام علی (ع): مساجد انوار الهی هستند، هر کس آنها را پاکیزه کند، نور خدا در دلش تابیده میشود.
روایات ائمه (ع)
7
امام سجاد (ع): یکی از حقوق مسجد بر مؤمن این است که آن را از آلودگی حفظ کند.
روایات ائمه (ع)
8
امام صادق (ع) به یارانش فرمود: آیا شما را به کاری راهنمایی کنم که کفاره گناهان کبیره باشد؟ خدمت به مسجد و نظافت آن.
روایات ائمه (ع)
9
امام کاظم (ع): هر کس غباری از مسجد برگیرد، در روز قیامت چهرهاش درخشان خواهد بود.
روایات ائمه (ع)
10
امام رضا (ع): خوشبو کردن مسجد و لباس نمازگزار، از نشانههای شیعیان ماست.
روایات ائمه (ع)
اندرز خادمان
1
خادم مسجد بودن یعنی همنشینی با فرشتگان؛ قدر این جایگاه را با نظافت دقیق بدانید.
اندرز خادمان
2
جاروی مسجد، قلمی است که با آن ثوابهای عظیم در نامه اعمال خادم نوشته میشود.
اندرز خادمان
3
ای خادم خانه خدا، هر لکه که از دیوار مسجد پاک میکنی، لکهای از گناهان روحت پاک میشود.
اندرز خادمان
4
خدمت به مسجد شغل نیست، عشق است؛ عشقی که پاداشش را مستقیماً از خدا میگیری.
اندرز خادمان
5
نظافت مسجد فقط وظیفه خادم نیست، اما خادم پرچمدار این توفیق الهی است.
اندرز خادمان
6
خادمی که با وضو و ذکر مسجد را تمیز میکند، عبادتش کمتر از نمازگزار نیست.
اندرز خادمان
7
گرد و غبار مسجد توتیای چشم عاشقان است؛ آن را با احترام پاک کنید.
اندرز خادمان
8
خدمتگزار مسجد، کلیددار بهشت است اگر حق خانه خدا را با پاکیزگی ادا کند.
اندرز خادمان
9
مساجد تمیز، جاذبه دین هستند؛ ای خادم، تو مبلغ دین با عملت هستی.
اندرز خادمان
10
قدردانی از خادم مسجد که عمرش را در نظافت خانه خدا سپری کرده، وظیفه همه ماست.
اندرز خادمان
نکات فقهی و اخلاقی
1
مستحب مؤکد است که انسان هنگام ورود به مسجد کفشهایش را وارسی کند تا نجاست یا آلودگی به مسجد منتقل نشود.
نکات فقهی و اخلاقی
2
آلوده کردن مسجد حرام است و اگر نجاستی در مسجد دیده شد، تطهیر آن بر هر کاری مقدم است و واجب فوری میباشد.
نکات فقهی و اخلاقی
3
شایسته است مؤمنین با لباس پاکیزه و بوی خوش به مسجد بروند تا زینتبخش خانه خدا باشند.
نکات فقهی و اخلاقی
4
بیرون بردن خاکروبه از مسجد، به ویژه در روزهای پنجشنبه و جمعه، ثواب بسیار زیادی دارد.
نکات فقهی و اخلاقی
5
مکروه است انسان آب دهان یا بینی خود را در مسجد بیندازد و باید ادب حضور در محضر خدا را رعایت کرد.
نکات فقهی و اخلاقی
6
روشن کردن چراغ و تأمین روشنایی مسجد، از مصادیق آبادانی و تعمیر مسجد محسوب میشود.
نکات فقهی و اخلاقی
7
تعظیم شعائر الهی ایجاب میکند که بهترین وسایل و امکانات برای نظافت مسجد استفاده شود.
نکات فقهی و اخلاقی
8
حفظ بهداشت سرویسهای بهداشتی و وضوخانه مسجد، بخشی از وظیفه شرعی حفظ حرمت مسجد است.
نکات فقهی و اخلاقی
9
نظافت مسجد تنها به فضای داخلی محدود نمیشود، بلکه ورودی و حیاط مسجد نیز باید پاکیزه باشد.
نکات فقهی و اخلاقی
10
مشارکت مالی در تأمین هزینه نظافت مسجد، برای کسانی که توانایی جسمی ندارند، پاداش خدمت را دارد.
نکات فقهی و اخلاقی
ادبی و عرفانی
1
مسجد آیینه است، مبادا غبار گناهِ بیتوجهی ما، چهرهاش را مکدر کند.
ادبی و عرفانی
2
جارو زدن مسجد، یعنی جارو زدن منیّتها و غرورها از صحن دل.
ادبی و عرفانی
3
عطر گلاب در مسجد، یادآور رایحه بهشت است؛ بیایید مسجد را قطعهای از بهشت کنیم.
ادبی و عرفانی
4
هر ذره گردی که در مسجد میرقصد، تسبیحگوی خداست؛ اما زدودن آن برای رفاه نمازگزار، تسبیحی بالاتر است.
ادبی و عرفانی
5
دیوارهای مسجد شاهد اشکهای نیمهشباند؛ سزاوار نیست که غبار فراموشی بگیرند.
ادبی و عرفانی
6
طهارت ظاهری مسجد، مقدمه طهارت باطنی نمازگزار است.
ادبی و عرفانی
7
خادمان مسجد، باغبانان گلستان نیایش هستند که علفهای هرز آلودگی را میچینند.
ادبی و عرفانی
8
مسجد تمیز، دعوتنامهای خاموش اما رسا برای دعوت به سوی خداست.
ادبی و عرفانی
9
وقتی مسجد را معطر میکنی، فرشتگان بالهایشان را به نشانه سپاس برایت تکان میدهند.
ادبی و عرفانی
10
خانهای که صاحبش خداست، باید تمیزترین خانه شهر باشد.
ادبی و عرفانی
جایگاه نظافت مسجد در سیره معصومین (ع)
در سیره عملی پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع)، توجه به نظافت و پاکیزگی مسجد جایگاه ویژهای دارد. پیامبر اسلام (ص) همواره یاران خود را به تمیز نگه داشتن مسجد و خوشبو کردن آن تشویق میکردند. ایشان نظافت مسجد را همسنگ با جهاد در راه خدا و کفاره گناهان میدانستند. این احادیث نشان میدهد که حفظ حرمت فیزیکی مسجد، مقدمهای برای حفظ حرمت معنوی آن است و جامعه اسلامی باید نسبت به ظاهر خانه خدا حساس باشد.
ثواب بیرون بردن خاکروبه از مسجد
در منابع روایی شیعه، روایات شگفتانگیزی درباره پاداش بیرون بردن خاک و زباله از مسجد وجود دارد. معروف است که این عمل مهریه حورالعین است. این تعبیر کنایه از ارزش بسیار بالای این عمل در عالم آخرت دارد. حتی کمترین مقدار نظافت، مانند برداشتن یک نخ یا ذرهای غبار، از دیدگان تیزبین نویسندگان اعمال مخفی نمیماند و پاداش الهی را به دنبال دارد.
حکم فقهی تطهیر مسجد
از نظر فقهی، نجس کردن مسجد حرام است و اگر به هر دلیلی مسجد نجس شد، بر تمام کسانی که مطلع میشوند واجب کفایی است که فوراً اقدام به تطهیر آن کنند. این وجوب به حدی است که اگر کسی در حال نماز باشد و متوجه نجاست مسجد شود (در صورتی که وقت نماز تنگ نباشد)، باید نماز را رها کرده و مسجد را تطهیر کند. این حکم نشاندهنده اهمیت فوقالعاده پاکیزگی در مکان عبادت است.
آداب ورود به مسجد و نظافت شخصی
علاوه بر نظافت محیط مسجد، روایات بر نظافت شخصی نمازگزار نیز تأکید دارند. قرآن کریم میفرماید: «خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ». امامان معصوم (ع) توصیه کردهاند که هنگام ورود به مسجد لباس تمیز بپوشید، عطر بزنید و مسواک بزنید. کسی که سیر یا پیاز خورده که بوی آن دیگران را آزار میدهد، نهی شده است که به مسجد بیاید. این نشان میدهد که فضای مسجد باید همواره معطر و دلپذیر باشد.
غبارروبی به مثابه تزکیه نفس
بسیاری از بزرگان اخلاق و عرفان، غبارروبی مسجد را تمرینی برای مبارزه با هوای نفس و کبر میدانند. وقتی انسانی با تواضع خم میشود و فرش خانه خدا را جارو میزند، در واقع دارد غرور خود را میشکند. این عمل، نوعی ریاضت شرعی و سلوک معنوی است که باعث نورانیت قلب و آمادگی برای دریافت فیوضات الهی میشود.
سوالات متداول
آیا حدیثی درباره ثواب جارو کردن مسجد داریم؟
بله، امام باقر (ع) و پیامبر اکرم (ص) روایاتی دارند که مضمون آن این است: جارو کردن مسجد باعث ریزش گناهان و جلب روزی میشود.
مهریه حورالعین در روایات چیست؟
در روایات آمده است که بیرون بردن زباله و خاکروبه از مسجد، مهریه حورالعین است.
حکم شرعی نجس کردن مسجد چیست؟
نجس کردن زمین، دیوار و سقف مسجد حرام است و تطهیر آن واجب فوری است.
چرا نظافت مسجد در پنجشنبهها توصیه شده است؟
طبق روایات، نظافت مسجد در شب جمعه (روز پنجشنبه) ثواب بیشتری دارد و باعث آمرزش گناهان میشود.
آیا روشن کردن چراغ مسجد ثواب دارد؟
بله، پیامبر (ص) فرمودند تا زمانی که نور آن چراغ در مسجد است، فرشتگان برای روشنکننده آن استغفار میکنند.
معنی آیه خذوا زینتکم عند کل مسجد چیست؟
یعنی هنگام رفتن به مسجد، لباسهای پاکیزه و زیبا بپوشید، عطر بزنید و آراسته باشید.
آیا خوابیدن در مسجد مکروه است؟
بله، مگر در مواقع ضرورت، زیرا مسجد مکان عبادت است و باید حرمت آن حفظ شود.
آیا خوردن سیر و پیاز قبل از مسجد رفتن اشکال دارد؟
اگر بوی آن باعث آزار دیگران شود، کراهت شدید دارد و توصیه شده که فرد به مسجد نیاید.
آیا کودکان را میتوان به مسجد برد؟
اگر باعث نجس شدن یا شلوغی بیش از حد نشوند، بردن کودکان برای آشنایی با فضای معنوی مسجد بسیار مستحب است.
تطهیر مسجد واجب عینی است یا کفایی؟
واجب کفایی است؛ یعنی اگر یک نفر انجام دهد از گردن دیگران ساقط میشود، اما اگر کسی انجام ندهد همه گناهکارند.