مسیر حرکت امام رضا (ع) از مدینه تا مرو، یکی از طولانیترین و مهمترین سفرهای تاریخی در جهان اسلام است. این مسیر که با طراحی دقیق دستگاه خلافت عباسی انتخاب شده بود، از مدینه آغاز شد و از طریق مکه، بصره، اهواز، ارجان (بهبهان)، ابرکوه، یزد، نیشابور و طوس به مرو ختم گردید. هدف از انتخاب این مسیر کویری و سخت، دوری از کانونهای شیعهنشین مانند کوفه، قم و جبل بود.
در میان تمام شهرهای مسیر، نیشابور درخشانترین نقطه است. در آن زمان نیشابور مهد علم و تمدن بود. استقبال دهها هزار نفری مردم و حضور هزاران کاتب حدیث (قلمدانهای مرصع) برای ثبت سخنان امام، واقعهای بینظیر است. امام در این شهر حدیث قدسی «سلسلة الذهب» را بیان کردند که اساس تفکر شیعی (توحید در گرو ولایت) را تبیین میکرد.
در طول این مسیر طولانی، مکانهای متعددی وجود دارد که به عنوان قدمگاه امام رضا (ع) شناخته میشوند. از قدمگاه بهبهان و ابرکوه گرفته تا قدمگاه معروف نیشابور و دهسرخ. این مکانها امروزه به زیارتگاههایی تبدیل شدهاند که نشاندهنده عشق و ارادت دیرینه ایرانیان به اهل بیت و تبرکجویی از خاک پای امام است.
مقصد نهایی این سفر ۳۴۵۰ کیلومتری، شهر مرو (در ترکمنستان امروزی) بود. امام پس از ماهها سفر خستهکننده به این شهر رسیدند و بلافاصله وارد چالشهای سیاسی با مأمون شدند. مرو شاهد مناظرات علمی بزرگ امام با رهبران ادیان و فرقهها و ماجرای تحمیل ولایتعهدی بود.
این مسیر که امروزه به «جاده ولایت» مشهور است، تنها یک مسیر جغرافیایی نبود؛ بلکه مسیری بود که جریان تشیع را به قلب ایران پمپاژ کرد. ورود امام از غرب و عبور تا شرق ایران، بذرهای محبت اهل بیت را در سرتاسر فلات ایران کاشت و هویت مذهبی این سرزمین را دگرگون ساخت.
