فُزتُ: از ریشه فوز به معنای رسیدن به خیر و خوشی همراه با سلامت است. یعنی من برنده شدم.
تحلیل واژگان
2
وَ: واو قسم است.
تحلیل واژگان
3
رَبِّ: به معنای پروردگار و صاحب اختیار.
تحلیل واژگان
4
الکَعبَة: خانه خدا. انتخاب این کلمه اشاره به آغاز زندگی امام در کعبه دارد.
تحلیل واژگان
5
کل عبارت یعنی: سوگند به خدایی که صاحب کعبه است، من در آزمون بندگی پیروز و رستگار شدم.
تحلیل واژگان
چرا رستگاری؟
1
پایان انتظار: علی (ع) سالها منتظر شهادت بود و آن را تنها راه رهایی از دنیای پر از مکر و حیله میدانست.
چرا رستگاری؟
2
وصال محبوب: مرگ برای علی (ع) ملاقات با خدا و رسول خدا (ص) بود، نه نیستی و نابودی.
چرا رستگاری؟
3
مهر قبولی: شهادت در محراب عبادت، بالاترین نشان قبولی اعمال یک بنده در درگاه الهی است.
چرا رستگاری؟
4
پیروزی بر دنیا: دنیا با تمام سختیهایش نتوانست علی (ع) را آلوده کند یا شکست دهد.
چرا رستگاری؟
5
آسایش ابدی: رهایی از همنشینی با مردمان بیوفای کوفه که خون به دل امام کرده بودند.
چرا رستگاری؟
چرا رب الکعبه؟
1
تولد و شهادت: علی (ع) تنها مولود کعبه است. سوگند به خدای کعبه در لحظه مرگ، بستن دایره زندگی از نقطه آغاز تا پایان با محوریت توحید است.
چرا رب الکعبه؟
2
اهمیت مکان: کعبه مقدسترین مکان روی زمین است و سوگند به پروردگار آن، عظمت سوگند را نشان میدهد.
چرا رب الکعبه؟
3
پاسخ به خوارج: خوارج خود را حافظان دین میدانستند، اما علی (ع) با این سوگند نشان داد که او حقیقت کعبه و دین است.
چرا رب الکعبه؟
4
توجه دادن به قبله: علی (ع) امامِ قبله است و میخواهد بگوید مسیر من همان مسیر کعبه (توحید) بود.
چرا رب الکعبه؟
5
اشاره به وصیت پیامبر: که فرمود علی جان تو در کعبه متولد شدی و محاسنت با خون سرت خضاب میشود.
چرا رب الکعبه؟
مقایسه با دیگران
1
بسیاری در لحظه مرگ ناله میکنند یا حسرت میخورند، اما علی (ع) فریاد شادی و پیروزی سر میدهد.
مقایسه با دیگران
2
این جمله نشاندهنده آرامش مطلق در طوفانیترین لحظه زندگی است.
مقایسه با دیگران
3
تفاوت مرگ جاهل و مرگ عالم؛ جاهل مرگ را پایان میبیند و عالم آن را آغاز.
مقایسه با دیگران
4
ابن ملجم فکر کرد علی را حذف کرد، اما علی (ع) اعلام کرد که جاودانه شد.
مقایسه با دیگران
ابعاد عرفانی
1
فوز عظیم قرآنی: خداوند در قرآن رستگاری بزرگ را برای کسانی میداند که خدا از آنها راضی است.
ابعاد عرفانی
2
شهادت، فوز است: «ان الله اشتری من المومنین انفسهم... ذلک هو الفوز العظیم».
ابعاد عرفانی
3
راحتی از زندان تن: روح بزرگ علی (ع) در قفس بدن نمیگنجید.
ابعاد عرفانی
4
تجلی توحید افعالی: امام همه چیز را از خدا و به سوی خدا میدید.
ابعاد عرفانی
فلسفه عمیق آخرین کلام حیدر کرار
جمله «فزت و رب الکعبه» که در سحرگاه نوزدهم رمضان از لبان مبارک امیرالمؤمنین (ع) جاری شد، یک شعار نبود، بلکه چکیدهای از جهانبینی و ایدئولوژی آن حضرت بود. تفسیر این کلام نشان میدهد که در مکتب علوی، معیار پیروزی و شکست با معیارهای مادی متفاوت است. اگرچه ظاهراً فرق امام شکافته شد و ایشان کشته شدند، اما از نگاه خودشان، این لحظه، لحظه پیروزی نهایی بود. زیرا ایشان موفق شدند بار سنگین امانت الهی و ولایت را سالم به مقصد برسانند و با کارنامهای درخشان به دیدار معبود بشتابند.
راز سوگند به پروردگار کعبه
چرا امام نفرمود «قسم به خدای آسمان» یا «قسم به خدای محمد»؟ انتخاب واژه «رب الکعبه» حاوی پیامی رمزی و لطیف است. کعبه، نقطه آغازین حیات جسمانی علی (ع) بود. او مهمان ویژه خدا بود که دیوار خانه برایش شکافته شد. اکنون در لحظه پایان حیات جسمانی، با یاد کردن از خدای همان خانه، اعلام میکند که این دایره بندگی کامل شد. «از کعبه تا محراب»، مسیری بود که علی (ع) با استقامت طی کرد و هیچ انحرافی در آن نداشت.
رستگاری از رنج دوران
بخش دیگری از تفسیر این رستگاری، ناظر به رهایی امام از رنجهای طاقتفرسای دوران حکومت است. علی (ع) در دوران خلافتش با سه جنگ داخلی (جمل، صفین، نهروان) و نافرمانیهای مکرر یارانش روبرو بود. «فزت» (رستگار شدم)، یعنی راحت شدم از دست مردمانی که حق را نمیشناختند. این رستگاری، هم جنبه ایجابی دارد (رسیدن به لقاء الله) و هم جنبه سلبی (رهایی از دنیای دون). این کلام، سندی است بر اینکه علی (ع) شهید راه عدالت شد و با رضایت کامل جان داد.
سوالات متداول
معنی لغوی فزت چیست؟
فزت فعل ماضی از ریشه «فوز» به معنای پیروزی، ظفر یافتن و رسیدن به خیر و سلامتی است.
چرا امام علی شهادت را رستگاری دانستند؟
چون شهادت در راه خدا، بالاترین درجه کمال انسانی و میانبر رسیدن به قرب الهی است.
آیا کس دیگری هم در تاریخ چنین جملهای گفته است؟
خیر، این جمله منحصر به فرد امیرالمؤمنین (ع) در آن موقعیت خاص است و در تاریخ ثبت شده است.
ارتباط کعبه و رستگاری در این جمله چیست؟
کعبه نماد توحید و محل تولد امام است؛ سوگند به خدای کعبه یعنی خدایی که مرا در خانهاش به دنیا آورد، اکنون مرا پذیرفت.
آیا این جمله نشاندهنده شوق مرگ است؟
بله، امام بارها فرموده بودند که انس ایشان به مرگ از انس کودک به سینه مادر بیشتر است.
پیام این جمله برای ما چیست؟
اینکه هدف زندگی باید به گونهای باشد که در لحظه مرگ احساس برندگی کنیم، نه باختن و حسرت.
آیا امام علی از ضربت خوردن غافلگیر شدند؟
خیر، ایشان منتظر این شب بودند و حتی قاتل را بیدار کردند، اما تسلیم رضای خدا شدند.
تفاوت فوز و نجاح چیست؟
نجاح موفقیت در کار است، اما فوز رستگاری همراه با عاقبت بخیری و نجات از خطر است.
چه کسانی شاهد گفتن این جمله بودند؟
امام حسن (ع) و نمازگزاران صف اول که نزدیک محراب بودند این فریاد رسا را شنیدند.
آیا این جمله در نماز گفته شد؟
بله، بلافاصله پس از فرود آمدن شمشیر، در حالی که هنوز در فضای محراب و نماز بودند.
