منطقالطیر یا مقامات طیور، مشهورترین مثنوی عطار است. این کتاب داستان سفر گروهی از پرندگان است که به راهنمایی هدهد، برای یافتن پادشاه خود (سیمرغ) عازم کوه قاف میشوند. آنها باید از هفت وادی دشوار (طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فقر و فنا) بگذرند. در نهایت تنها سی پرنده به مقصد میرسند و درمییابند که سیمرغ، در واقع انعکاس تصویر خود آنهاست. این اثر نمادی از سفر روح انسان به سوی کمال و وحدت وجود است.
تذکرة الاولیا تنها اثر منثور عطار است که به شرح حال بزرگان عرفان و تصوف میپردازد. عطار با نثری مسجع و بسیار زیبا، سخنان و کرامات اولیا را گردآوری کرده است. او هدف خود را از نگارش این کتاب، تبرک جستن به نام اولیا و الگو قرار دادن زندگی آنان برای مردم ذکر کرده است. آغازهای هر بخش با عباراتی توصیفی و شاعرانه (مانند: آن سلطان ملت، آن برهان حجت...) از ویژگیهای منحصر به فرد این کتاب است.
الهینامه شامل مناظراتی بین یک پدر (که نماد پیر و مرشد است) و شش پسر او (که نماد سالکان با آرزوهای دنیوی هستند) است. پسران آرزوهایی مثل دختر پریان، جادوگری، جام جم و آب حیات دارند و پدر با حکایات مختلف به آنها ثابت میکند که این آرزوها خیالی و فانی هستند و باید به دنبال حقیقت جاودانه باشند.
اسرارنامه یکی از قدیمیترین مثنویهای عطار است که بر مسائل فلسفی و عرفانی تمرکز دارد. اهمیت تاریخی این کتاب در آن است که عطار در نیشابور آن را به مولوی خردسال هدیه داد. مولانا بعدها در مثنوی معنوی بارها از حکایات اسرارنامه الهام گرفت و به آن استناد کرد.
مصیبتنامه داستان «فکرت» سالک است که برای شناخت خداوند به نزد عناصر اربعه، جمادات، نباتات، وحوش، فرشتگان و انبیا میرود، اما هیچکدام نمیتوانند او را به مقصود برسانند. سرانجام پیامبر اسلام (ص) او را راهنمایی میکند که باید در درون خود سیر کند (من عرف نفسه فقد عرف ربه). این کتاب بر اهمیت خودشناسی تأکید دارد.
