چهل روز گذشت و کاروان عشق به سرمنزل مقصود رسید. غبار سفر بر چهرهها نشسته، اما چشمها پر از اشتیاق دیدار است. اینجا کربلاست، همان جایی که خورشید را بر نیزه کردند.
روایی
2
زینب (س) از محمل پیاده شد. خاک را بویید. بوی خون هنوز میآمد؟ نه، بوی عطر سیب فضا را پر کرده بود. او برگشته بود تا گزارش چهل روز فتحالفتوح شام را به برادر بدهد.
روایی
3
صدای جرس کاروان در دشت پیچید. جابر بن عبدالله انصاری، اولین زائر، از جا برخاست. آیا این عطر آشناست؟ بله، بوی حسین (ع) میآید. اهل بیت رسیدند.
روایی
4
کودکان با دیدن مزار پدر، بیاختیار دویدند. دیگر ترسی از تازیانه نبود. خود را روی خاک انداختند و عقده چهل روزه را با اشک باز کردند.
روایی
5
رباب (س) آرام به سمت فرات نگاه کرد، سپس به سمت تل زینبیه. اینجا بود که اصغرش را... اینجا بود که تمام هستیاش را داد. اربعین، تجدید دیدار با آن خاطرات است.
روایی
زبان_حال_زینب
1
حسین جان، بلند شو ببین خواهرت آمده. قدم کمان شده، مویم سپید شده، اما پرچم تو را زمین نگذاشتم.
زبان_حال_زینب
2
برادر، چهل منزل کتک خوردم، ناسزا شنیدم، اما در کاخ یزید خطبهای خواندم که ستونهای کفر لرزید. من سفیر تو بودم.
زبان_حال_زینب
3
یادت هست روزی که میرفتم، بدن بیسرت روی خاک بود؟ حالا آمدهام و سرت به بدن ملحق شده (طبق روایتی). اما داغت تازهتر شده.
زبان_حال_زینب
4
حسین جان، رقیه را نیاوردم... شرمندهام. امانتت در خرابههای شام ماند. او تاب دوریات را نداشت.
زبان_حال_زینب
5
برخیز و به خواهرت خوشآمد بگو. من زینبم، همان که سایهاش را همسایه ندیده بود، حالا چهل شهر را گشتهام تا پیامت را برسانم.
زبان_حال_زینب
توصیفی
1
بیابان کربلا که روزی قتلگاه بود، حالا زیارتگاه شده است. کاروان اسرا، با عزت و سربلندی برگشتهاند. یزید میخواست نام حسین دفن شود، اما زینب (س) بذر محبتش را در دل تاریخ کاشت.
توصیفی
2
اربعین، روز بازگشت است. بازگشت سر به بدن، بازگشت خواهر به برادر، و بازگشت عزت به آل الله. تاریخ در این روز به احترام زینب (س) میایستد.
توصیفی
3
سکوت دشت با نالههای جانسوز اهل حرم شکست. هر کسی مزاری را در آغوش گرفته بود. لیلا سراغ اکبر را میگرفت و نجمه سراغ قاسم را.
توصیفی
4
این اولین اربعین تاریخ بود. روزی که سنت زیارت پایه گذاری شد. جابر و عطیه از یک سو، و کاروان اهل بیت از سوی دیگر، مغناطیس حسینی را کامل کردند.
توصیفی
5
چهلمین روز، روز اثبات پیروزی خون بر شمشیر بود. کاروان اسرا نه به عنوان شکستخورده، بلکه به عنوان فاتحان جنگ نرم کوفه و شام، به کربلا بازگشتند.
توصیفی
ادبی
1
اربعین، فصل برداشت محصول عاشوراست. زینب (س) باغبان این دشت، حالا برگشته تا گلهای کاشته شده در نینوا را با اشک آبیاری کند.
ادبی
2
چهل روز چلهنشینی در بیابانهای بلا، زینب را به مقام «رضاً برضائک» رساند. او حالا کوهی از صبر است که کربلا به آن تکیه میدهد.
ادبی
3
آمدند تا بگویند کربلا تمام نشده، کربلا آغاز شده است. اربعین نقطه پایان نیست، سرخط شروع بیداری اسلامی است.
ادبی
4
خاک کربلا آغوش گشود و مسافران خستهاش را پذیرفت. گویی زمین هم دلتنگ گامهای استوار زینب بود.
ادبی
5
و اینک اربعین؛ تلاقی اشک و حماسه. جایی که زینب (س) کارنامهی قبولیاش را روی مزار برادر میگذارد: «ما رایت الا جمیلا».
ادبی
اهمیت تاریخی بازگشت کاروان
بازگشت کاروان اسرا به کربلا در روز اربعین، نمادی از وفاداری و تکمیل رسالت عاشوراست. حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) پس از افشاگری در کوفه و شام و رسوا کردن دستگاه اموی، به کربلا بازگشتند تا با زیارت مزار شهیدان، پیروزی خون بر شمشیر را اعلام کنند. این بازگشت، شروعی بود بر سنت زیارت اربعین که تا امروز ادامه دارد.
دیدار با جابر بن عبدالله انصاری
یکی از رویدادهای مهم این روز، دیدار کاروان اهل بیت با جابر بن عبدالله انصاری، صحابی بزرگ پیامبر (ص) است. جابر که نابینا بود، با همراهی عطیه کوفی به عنوان اولین زائر به کربلا آمده بود. این ملاقات نقطه عطفی در تاریخ تشیع است که پیوند میان صحابه وفادار و اهل بیت را نشان میدهد.
زبان حال حضرت زینب (س)
ادبیات مرثیه در اربعین، بیشتر حول محور گفتگوی خیالی (زبان حال) حضرت زینب با امام حسین (ع) میچرخد. این متون بیانگر گزارش سفر پر رنج شام، شرح ماجرای شهادت حضرت رقیه (س) و گلایه از بیوفایی روزگار است. این گفتگوها اوج عاطفه و حماسه را در هم میآمیزد.
رقیه (س)؛ غایب بزرگ اربعین
در متون بازگشت کاروان، همواره یادی از حضرت رقیه (س) میشود. دختر خردسالی که در خرابههای شام جان داد و بازگشت به کربلا را ندید. این موضوع یکی از جانسوزترین بخشهای روضه اربعین است که حضرت زینب (س) باید خبر شهادت امانت برادر را به او بدهد.
اربعین؛ تجدید میثاق
بازگشت اسرا تنها یک سفر عاطفی نبود، بلکه یک حرکت سیاسی-الهی برای زنده نگه داشتن یاد عاشورا بود. اگر زینب (س) به کربلا باز نمیگشت و عزاداری نمیکرد، شاید واقعه کربلا در لابلای تحریفهای تاریخ گم میشد.
سوالات متداول
آیا کاروان اسرا واقعا در روز اربعین اول به کربلا رسیدند؟
در این مورد اختلاف نظر تاریخی وجود دارد. برخی علما مثل شهید قاضی طباطبایی معتقدند در اربعین اول (سال ۶۱ ه.ق) رسیدند و برخی مثل محدث نوری معتقدند در اربعین سال بعد یا زمانی دیگر بوده است.
اولین زائر کربلا چه کسی بود؟
جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر، به همراه عطیه عوفی اولین کسانی بودند که در اربعین موفق به زیارت شدند.
عطیه عوفی چه کسی بود؟
او از مفسران بزرگ قرآن و تابعین بود که همراه و راهنمای جابر نابینا در این سفر بود. برخی اشتباهاً او را غلام جابر میدانند که صحیح نیست.
حضرت زینب در اربعین چه کرد؟
ایشان به عزاداری پرداختند، مزار برادر را زیارت کردند و گزارش وقایع شام را به صورت روضه بیان نمودند.
چرا حضرت رقیه در بازگشت نبود؟
زیرا ایشان در پنجم صفر در خرابه شام به شهادت رسیدند و در همانجا دفن شدند.
آیا سر امام حسین (ع) در اربعین به بدن ملحق شد؟
برخی روایات شیعی از جمله قول سید بن طاووس و علامه مجلسی اشاره دارند که سرهای شهدا در اربعین توسط امام سجاد (ع) به بدنها ملحق شد.
«اربعین» در فرهنگ اسلامی چه جایگاهی دارد؟
عدد چهل نماد تکامل و پختگی است. اربعین امام حسین (ع) تنها اربعینی است که در اسلام برای غیر معصوم (پیامبر و ائمه) گرفته میشود و نشاندهنده عظمت مصیبت است.
زیارت اربعین چه ثوابی دارد؟
در حدیث امام حسن عسکری (ع)، زیارت اربعین یکی از ۵ نشانه مومن شمرده شده است.
مدت اقامت کاروان در کربلا چقدر بود؟
دقیقاً مشخص نیست، اما گفته میشود چند روز (احتمالا ۳ روز) عزاداری کردند و سپس به مدینه بازگشتند.
مهمترین درس بازگشت کاروان چیست؟
اینکه مبارزه با ظلم با شهادت تمام نمیشود، بلکه مرحله دوم (جهاد تبیین) توسط بازماندگان آغاز میشود.