شیرینی گاتا: این نان شیرینی سنتی و خوشعطر، پای ثابت سفرههای کریسمس ارامنه است که نماد برکت و شیرینکامی است.
آیینهای خوراکی و سفره
2
کوکو سبزی و ماهی: در شب عید، سفره شام با پلو، ماهی (نماد مسیحیت) و کوکو سبزی (نماد حیات و نوزایی طبیعت) رنگین میشود.
آیینهای خوراکی و سفره
3
هریسه (Harissa): غذایی شبیه به حلیم که با گندم و گوشت پخته میشود و در روزهای عید به عنوان نذری یا غذای اصلی سرو میگردد.
آیینهای خوراکی و سفره
4
نوشیدنیها: قهوه ارمنی و شربتهای خانگی در دید و بازدیدهای عید نقش مهمی دارند.
آیینهای خوراکی و سفره
5
میز پذیرایی: میزها با آجیل، شکلاتهای رنگی و میوههای خشک تزیین میشوند تا پذیرای مهمانان باشند.
آیینهای خوراکی و سفره
مراسم مذهبی و کلیسا
1
باداراک (Badarak): مراسم عشای ربانی که صبح روز ششم ژانویه در کلیساها با سرودخوانی گروه کر و دعا برگزار میشود.
مراسم مذهبی و کلیسا
2
جشن تبرک آب (Jrorhnek): زیباترین بخش مراسم که در آن صلیب را در آب میاندازند، روغن مقدس (میرون) به آن میافزایند و آب متبرک را بین مردم تقسیم میکنند.
مراسم مذهبی و کلیسا
3
روشن کردن شمع: مؤمنین در کلیسا شمع روشن میکنند که نماد روشنایی ایمان و یادبود رفتگان است.
مراسم مذهبی و کلیسا
4
روزه داری: بسیاری از ارامنه در هفته منتهی به کریسمس روزه میگیرند و با مراسم عشای ربانی روزه خود را میشکنند.
مراسم مذهبی و کلیسا
5
ناقوس کلیسا: صدای طنینانداز ناقوسها در محلههایی مثل جلفای اصفهان و مجیدیه تهران، آغاز جشن را اعلام میکند.
مراسم مذهبی و کلیسا
آداب خانوادگی
1
دید و بازدید: پس از مراسم کلیسا، کوچکترها به دیدن بزرگترها میروند و دست آنها را میبوسند تا عیدی بگیرند.
آداب خانوادگی
2
درخت کریسمس: تزیین درخت کاج (مصنوعی یا طبیعی) با گویهای رنگی و چراغ، نماد سرسبزی همیشگی و نور است.
آداب خانوادگی
3
کاقاند پاپا (بابانوئل): پیرمرد مهربانی که برای کودکان هدیه میآورد و نماد بخشندگی در سال نو است.
آداب خانوادگی
4
لباس نو: پوشیدن بهترین لباسها و آراستگی ظاهر، جزء جداییناپذیر احترام به این عید بزرگ است.
آداب خانوادگی
5
همبستگی: در این روزها، کمک به نیازمندان کلیسا و جامعه ارمنی به اوج خود میرسد.
آداب خانوادگی
تلفیق فرهنگ ایرانی و ارمنی
ارامنه ایران با سابقهای چند هزار ساله در این سرزمین، آیینهای کریسمس خود را با فرهنگ ایرانی درآمیختهاند. اگرچه اصول مذهبی (مانند تاریخ 6 ژانویه و مراسم کلیسا) ثابت است، اما تاثیرات فرهنگی ایران در سفرههای غذا، نوع مهماننوازی و موسیقی آنها مشهود است. برای مثال، حضور کوکو سبزی در کنار ماهی دودی در شب عید، شباهت جالبی به سفره شب عید نوروز ایرانیان دارد که نشاندهنده عمق پیوند این دو فرهنگ است.
محلههای ارمنینشین در روز عید
در روزهای پنجم و ششم ژانویه، محلههایی مانند نارمک، مجیدیه و میرزای شیرازی در تهران، و محله جلفا در اصفهان، حال و هوای متفاوتی دارند. مغازهها تزیین شدهاند، درختهای کاج در ویترینها خودنمایی میکنند و بوی قهوه و شیرینی در فضا پیچیده است. این مناطق در این ایام به جاذبهای دیدنی برای تمام شهروندان تبدیل میشوند که دوست دارند در شادی هموطنان خود شریک شوند.
اهمیت آب در آیین کریسمس ارمنی
برخلاف کریسمس غربی که تمرکز بیشتر بر تولد است، در کریسمس ارمنی، آب نقش محوری دارد. مراسم «تبرک آب» یادآور غسل تعمید مسیح در رود اردن است. آب تبرک شده که به خانه برده میشود، به عنوان داروی شفابخش و مایه برکت برای سال جدید نگهداری میشود. این آیین نمادین، بر پاکی و طهارت جسم و روح در آغاز سال جدید تاکید دارد.
سوالات متداول
غذای اصلی شب کریسمس ارامنه چیست؟
ماهی (معمولاً ماهی دودی یا قزلآلا)، پلو و کوکو سبزی از غذاهای اصلی هستند.
آیا ارامنه درخت کریسمس دارند؟
بله، تزیین درخت کاج نمادین است و در خانهها انجام میشود، هرچند ریشه اصلی آن غربی است اما پذیرفته شده است.
مراسم باداراک چیست؟
مراسم رسمی عشای ربانی و نیایش عمومی است که در کلیسا با تشریفات خاص و سرودخوانی برگزار میشود.
چرا در آب روغن میریزند؟
روغن مقدس (میرون) نشاندهنده روحالقدس و تبرک است که آب معمولی را به آبی مقدس تبدیل میکند.
گاتا چیست؟
نوعی نان شیرینی سنتی ارمنی است که مغزدار و لایهلایه است و در اعیاد پخته میشود.
آیا مردم عادی میتوانند مراسم تبرک آب را ببینند؟
بله، درهای کلیساها معمولاً به روی عموم باز است، اما اولویت حضور در داخل صحن با مسیحیان است.
هریسه چه نوع غذایی است؟
غذایی شبیه حلیم که با گوشت مرغ یا گوسفند و گندم پخته میشود و پختن آن صبر و زمان زیادی میخواهد.
آیا ارامنه روزه میگیرند؟
بله، یک هفته قبل از کریسمس روزه پرهیز از گوشت و لبنیات دارند که با مراسم عشای ربانی پایان مییابد.
کاقاند پاپا کیست؟
همان بابانوئل یا پدربزرگ سال نو در فرهنگ ارمنی است.
آیا مراسم کریسمس در همه شهرهای ایران یکسان است؟
کلیات مراسم یکسان است، اما ممکن است غذاهای محلی یا آداب خاصی در اصفهان، تبریز یا ارومیه متفاوت باشد.