پس از فاجعه تروریستی هفتم تیر ۱۳۶۰ و شهادت آیتالله دکتر بهشتی، که معمار و بنیانگذار ساختار نوین قضایی جمهوری اسلامی بودند، شورای فرهنگ عمومی کشور اولین هفته تیرماه (۱ تا ۷ تیر) را به عنوان هفته قوه قضاییه نامگذاری کرد. روز هفتم تیر، روز اوج این هفته و زمان تجلیل از مقام شامخ شهید بهشتی و خدمات دستگاه قضایی است.
بر اساس اصل ۱۵۶ قانون اساسی، قوه قضاییه قوهای مستقل است که پشتیبان حقوق فردی و اجتماعی و مسئول تحقق بخشیدن به عدالت است. وظایف اصلی آن شامل رسیدگی به تظلمات و شکایات، احیای حقوق عامه، گسترش عدل و آزادیهای مشروع، نظارت بر حسن اجرای قوانین، و کشف جرم و تعقیب مجرمین میباشد.
رئیس قوه قضاییه توسط رهبر معظم انقلاب انتخاب میشود. این قوه شامل دیوان عالی کشور، دادستانی کل کشور، دادگستری استانها، و سازمانهای تابعهای همچون سازمان بازرسی کل کشور، دیوان عدالت اداری، سازمان ثبت اسناد و املاک، و سازمان پزشکی قانونی است که هر یک وظایف تخصصی خود را دارند.
استقلال قاضی و دستگاه قضا یکی از ارکان دادرسی عادلانه است. در نظام جمهوری اسلامی، قضات باید بدون تاثیرپذیری از فشارهای سیاسی یا صاحبان قدرت، تنها بر اساس شرع و قانون حکم صادر کنند. روز قوه قضاییه فرصتی برای تاکید بر این اصل مهم و حمایت از قضات شجاع و نفوذناپذیر است.
در سالهای اخیر، سند تحول قضایی با هدف دستیابی به عدالت هوشمند، کاهش اطاله دادرسی، مبارزه با فساد درون و برونسازمانی، و استفاده از فناوریهای نوین در ارائه خدمات قضایی (مانند سامانه ثنا) در دستور کار قرار گرفته است. این تحولات نویدبخش دستگاه قضایی کارآمدتر و مردمیتر است.
