بزرگان و عرفا معتقدند که «احیا» به معنای بیدار ماندن ظاهری نیست، بلکه به معنای «زنده کردن دل» است. دل انسان در طول سال به دلیل گناهان و غفلتها میمیرد یا بیمار میشود. شب قدر، شب احیای قلبهاست. علما توصیه میکنند که در این شب، بیش از آنکه به کمیت اعمال (تعداد رکعت نماز و...) توجه کنید، به کیفیت و حضور قلب توجه داشته باشید. یک قطره اشک از روی معرفت، میتواند سرنوشت انسان را تغییر دهد.
طبق فرمایش آیت الله بهجت و علامه طباطبایی، برترین اعمال در شبهای قدر، «تفکر» است. محاسبه نفس یعنی انسان دفتری بردارد و کارهای یک سال گذشته خود را مرور کند؛ نقاط قوت و ضعفش را بشناسد و برای سال آینده برنامهریزی معنوی کند. این خودشناسی، مقدمه خداشناسی و دریافت فیوضات شب قدر است. شبی که برابر با یک عمر (هزار ماه) است، نباید بدون اندیشه سپری شود.
تمام علما اتفاق نظر دارند که شب قدر، شب امام زمان (عج) است. در این شب، فرشتگان و روح بر ایشان نازل میشوند و مقدرات را عرضه میدارند. بنابراین، کلید ورود به رحمت الهی، اتصال به ولایت است. توصیه شده است که در تمام لحظات شب بیست و یکم، چه در حال دعا و چه در حال نماز، توجه قلبی به حضرت حجت (عج) داشته باشیم و ایشان را شفیع خود قرار دهیم.
شب بیست و یکم ویژگی خاصی دارد؛ هم شب قدر است و هم شب شهادت قرآن ناطق، امیرالمومنین (ع). علما توصیه میکنند که در این شب، قرآن به سر گرفتن با یاد مصائب علی (ع) همراه باشد. قرآن صامت (کتاب) بر سر و قرآن ناطق (امام) در دل. این ترکیب، تضمین کننده هدایت و نجات از گمراهی است.
یکی از نکات تربیتی که بزرگان بر آن تاکید دارند، دوری از خودخواهی در دعاست. در شب قدر باید افق دیدمان را وسیع کنیم و برای همه گرفتاران، بیماران و کل جامعه بشری دعا کنیم. امام خمینی (ره) و رهبر انقلاب همواره بر دعا برای پیروزی اسلام و رفع مشکلات مسلمین تاکید داشتهاند. این نوع دعا، انسان را بزرگ میکند و به صفت رحمانیت خدا نزدیک میسازد.
