روز پیوند زمین و آسمان، روز گرامیداشت دانش نجوم و یادآور میراث خیام، بر شما مبارک.
تبریک به منجمان
15
امیدوارم ستاره اقبالتان همواره در اوج باشد و افق دیدتان همیشه باز. روز منجم مبارک.
تبریک به منجمان
16
تبریک به کسانی که مرزهای دانایی بشر را تا آن سوی کهکشانها گسترش میدهند.
تبریک به منجمان
17
تقویم جلالی گواهی بر اوج دانش نجوم در ایران است. پاسداشت این میراث بر شما مبارک.
تبریک به منجمان
18
شما وارثان علم زیج و رصد هستید. روزتان به درخشندگی خورشید و لطافت مهتاب.
تبریک به منجمان
19
نگاه به آسمان، نگاه به گذشته و آینده است. روزتان مبارک ای مسافران زمان.
تبریک به منجمان
20
به امید کشف دنیاهای نو و افقهای تازه. روز بزرگداشت خیام ستارهشناس گرامی باد.
تبریک به منجمان
علمی و دانشگاهی
1
۲۸ اردیبهشت، فرصتی است برای ادای احترام به مقام علمی حکیم عمر خیام و تمامی تلاشگران عرصه علم و دانش.
علمی و دانشگاهی
2
تلفیق حکمت، ریاضیات و نجوم در شخصیت خیام، الگویی بینظیر برای دانشگاهیان امروز است. روز بزرگداشت او گرامی باد.
علمی و دانشگاهی
3
علم، چراغی است که هرگز خاموش نمیشود و دانشمندان، حافظان این نور هستند. سالروز خیام بر جامعه علمی مبارک.
علمی و دانشگاهی
4
پیشرفت امروز ما مرهون تلاشهای دیروز بزرگانی چون خیام است. روز پاسداشت علم و عالم مبارک.
علمی و دانشگاهی
5
روز خیام، روز تأکید بر جایگاه رفیع ایران در تاریخ علم جهان است. این روز بر اساتید و دانشجویان گرامی باد.
علمی و دانشگاهی
6
تحقیق و پژوهش، راهی است که خیام برای رسیدن به حقیقت پیمود. روز پژوهشگران علوم دقیق مبارک.
علمی و دانشگاهی
7
امید است دانشگاههای ما مهد پرورش خیامهای دوران باشند. روز علم و دانش گرامی باد.
علمی و دانشگاهی
8
ریاضیات و نجوم، دو بال پرواز بشر به سوی شناخت هستیاند. روز بزرگداشت این علوم پایه مبارک.
علمی و دانشگاهی
9
خیام ثابت کرد که میتوان هم شاعر بود و هم ریاضیدان؛ یعنی پیوند لطافت روح با دقت ذهن. روز نخبگان مبارک.
علمی و دانشگاهی
10
گرامیداشت خیام، گرامیداشت عقلانیت و تفکر انتقادی در فضای آکادمیک است.
علمی و دانشگاهی
11
به امید احیای دوران طلایی علم ایران اسلامی. روز بزرگداشت حکیم عمر خیام مبارک.
علمی و دانشگاهی
12
جایگاه خیام در جبر و مقابله، ستونی محکم برای ریاضیات مدرن است. این افتخار بر ایرانیان مبارک.
علمی و دانشگاهی
13
علم مرز نمیشناسد، همانطور که شهرت خیام مرزها را درنوردید. روز همبستگی علمی مبارک.
علمی و دانشگاهی
14
تلاش برای فهم نظم جهان، مقدسترین تلاش بشری است. روز دانشمند بر شما مبارک.
علمی و دانشگاهی
15
باشد که نام ایران همواره بر قلههای رفیع علم و تکنولوژی بدرخشد. سالروز خیام خجسته باد.
علمی و دانشگاهی
16
استاد ارجمند، سالروز بزرگداشت خیام را به شما که عمر خود را وقف آموزش علم کردهاید تبریک میگویم.
علمی و دانشگاهی
17
دانشجو یعنی جوینده راهی که خیامها هموار کردند. روزت مبارک.
علمی و دانشگاهی
18
هیچ معادلهای بدون راهحل نیست، اگر ارادهای چون خیام پشت آن باشد. روز علم مبارک.
علمی و دانشگاهی
19
تقارن زیبای علم و هنر در شخصیت خیام، درسی برای همه ماست. روز بزرگداشت او گرامی باد.
علمی و دانشگاهی
20
به افتخار تمامی کسانی که با سلاح قلم و سپر دانش، از مرزهای علمی کشور دفاع میکنند.
علمی و دانشگاهی
طنز و صمیمانه (ریاضی)
1
امیدوارم غمهاتون به سمت صفر میل کنه و شادیهاتون بینهایت بشه! روز خیام مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
2
زندگی مثل تابع سینوسه، بالا و پایین داره. مهم اینه که دورهش رو با خوشی بگذرونی. روزت مبارک ریاضیدان!
طنز و صمیمانه (ریاضی)
3
کاش میشد مشکلات زندگی رو مثل مجهول معادله خط زد و حذف کرد. روز خیام مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
4
عشق تنها معادلهای هست که حتی خیام هم نتونست براش فرمول پیدا کنه! روزت مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
5
امیدوارم منحنی لبخندت همیشه تقعرش رو به بالا باشه (U شکل). روز ریاضیدان مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
6
الهی که حجم پول تو جیبتون برابر با حجم کره زمین باشه! روز خیام مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
7
رابطه ما مثل دو خط موازی نباشه که هیچوقت به هم نرسیم! روزت مبارک رفیق ریاضیدان.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
8
زندگی بدون شما مثل تقسیم بر صفر، تعریف نشده است! روزتون مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
9
امیدوارم زندگیتون همیشه روی نمودار صعودی باشه و هیچ نقطه عطف منفی نداشته باشید.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
10
به سلامتی خیام که فهمید دنیا ارزش غصه خوردن نداره، چه با فرمول چه بی فرمول! روزت مبارک.
طنز و صمیمانه (ریاضی)
ادبی و علمی
1
ای دوست که در شمارش انجمنی، در حل معمای جهان، کوه کنی؛ روزت به بلندای مقام خیام، سرشار ز دانش و مبرا ز غمی.
ادبی و علمی
2
آنکس که به علم، چشم دل باز کند، با هر عددی حقیقتی ساز کند؛ تبریک به تو که رهرو خیامی، پرواز به اوج قله آغاز کند.
ادبی و علمی
3
در دایره سپهر چون نقطه شدیم، با جوهر علم، جملگی پخته شدیم؛ یاد آور آن حکیم نیشابوریم، کز دانش او ز جهل آموخته شدیم.
ادبی و علمی
4
گردون نگری ز قد فرسوده ماست، علم تو کلید قفل بگشوده ماست؛ روز تو مبارک ای منجم، ای دوست، کشف تو دوای جان آسوده ماست.
ادبی و علمی
5
چون چرخ فلک به کام دانا گردد، هر ذره ز علم او توانا گردد؛ تبریک بگو به پیروان خیام، تا نام وطن دوباره برپا گردد.
ادبی و علمی
خیام؛ فراتر از یک شاعر
اگرچه عموم مردم حکیم عمر خیام نیشابوری را با رباعیات دلنشینش میشناسند، اما جایگاه علمی او در زمان حیاتش بسیار فراتر از شاعری بود. او در قرن پنجم هجری به عنوان «حجهالحق» و «امام» در حکمت و نجوم و ریاضیات شناخته میشد. خیام اولین کسی بود که به شیوه علمی نشان داد که معادلات درجه سوم میتوانند بیش از یک جواب داشته باشند و روشهای هندسی برای حل آنها ارائه کرد که تا قرنها بیرقیب بود.
تقویم جلالی؛ دقیقترین گاهشماری جهان
یکی از بزرگترین خدمات خیام به دنیای نجوم و کشاورزی، اصلاح تقویم و ابداع «تقویم جلالی» بود. تا پیش از آن، تقویمها دقت کافی نداشتند و آغاز سال نو با شروع بهار منطبق نبود. خیام با محاسبات دقیق نجومی طول سال خورشیدی را ۳۶۵ روز و ۵ ساعت و ۴۹ دقیقه و ۱۵ ثانیه تعیین کرد. دقت این تقویم به حدی است که در هر ۱۰ هزار سال تنها حدود ۱ ثانیه خطا دارد، در حالی که تقویم میلادی در هر ۲۵۰۰ سال یک روز خطا پیدا میکند.
مثلث خیام-پاسکال
در دنیای غرب، آرایش مثلثی ضرایب بسط دوجملهای را به نام «مثلث پاسکال» میشناسند، اما اسناد تاریخی نشان میدهد که خیام قرنها پیش از پاسکال این ویژگیها را بررسی و تحلیل کرده بود. به همین دلیل در متون علمی دقیقتر، از این آرایش عددی به عنوان «مثلث خیام-پاسکال» یاد میشود که نشاندهنده پیشرو بودن ریاضیات در ایران دوران اسلامی است.
اصل پنجم اقلیدس و هندسه نااقلیدسی
یکی دیگر از شاهکارهای ذهنی خیام، نقد و بررسی اصل پنجم اقلیدس (اصل توازی) بود. او در رسالهای تلاش کرد این اصل را اثبات کند و در این مسیر به قضایایی دست یافت که بعدها مقدمهای برای پیدایش هندسههای نااقلیدسی در قرن نوزدهم شد. این نشان میدهد که ذهن پرسشگر خیام فراتر از چارچوبهای پذیرفته شده زمان خود حرکت میکرد.
چرا روز خیام روز ریاضیدانان است؟
با توجه به این دستاوردهای شگرف، روز ۲۸ اردیبهشت که سالروز بزرگداشت خیام است، در تقویم ملی ایران به عنوان روزی نمادین برای تجلیل از ریاضیدانان، منجمان و مهندسان نیز شناخته میشود. این روز فرصتی است تا یادآوری کنیم که تمدن ایرانی-اسلامی سهمی بنیادین در پیشرفت علوم دقیقه در جهان داشته است.
سوالات متداول
چرا به خیام لقب همهچیزدان (Polymath) میدهند؟
زیرا او تنها در یک رشته تخصص نداشت؛ بلکه در ریاضیات، نجوم، فلسفه، موسیقی، فقه و تاریخ تبحر داشت و در هر کدام صاحبنظر بود.
دستاورد خیام در جبر چه بود؟
او برای اولین بار طبقهبندی دقیقی از معادلات درجه اول تا سوم ارائه کرد و روش حل هندسی معادلات درجه سوم را با استفاده از مقاطع مخروطی ابداع نمود.
آیا خیام رصدخانه داشت؟
بله، او به دعوت سلطان ملکشاه سلجوقی و وزیرش خواجه نظامالملک، سرپرستی رصدخانه اصفهان را بر عهده گرفت و سالها در آنجا به تحقیقات نجومی پرداخت.
تقویم جلالی چه زمانی ابداع شد؟
این تقویم در سال ۴۵۸ هجری خورشیدی (۴۷۱ هجری قمری) توسط خیام و گروهی از دانشمندان تدوین و رسمی شد.
رابطه خیام با خواجه نصیرالدین طوسی چیست؟
خیام پیشگام بود و آثار او بر دانشمندان بعدی از جمله خواجه نصیرالدین طوسی تأثیر عمیقی گذاشت، به ویژه در نقد اصول اقلیدس.
آیا خیام در موسیقی هم سررشته داشت؟
بله، او رسالهای کوتاه در باب موسیقی و ریاضیات حاکم بر فواصل موسیقایی نگاشته است.
کتاب مهم خیام در ریاضیات چه نام دارد؟
«رساله فی براهین علی مسائل الجبر و المقابله» مشهورترین اثر ریاضی اوست.
آیا در روز بزرگداشت خیام برنامههای علمی برگزار میشود؟
بله، علاوه بر برنامههای ادبی، دانشگاهها و انجمنهای ریاضی و نجوم ایران نشستهای تخصصی در این روز برگزار میکنند.
آرامگاه خیام چه ویژگی ریاضی دارد؟
معماری آرامگاه خیام اثر هوشنگ سیحون، بر پایه اصول ریاضی و هندسی پیچیدهای طراحی شده که نمادی از تخصصهای خیام است.
پیام علمی خیام برای امروز چیست؟
تلفیق دقت علمی با آزاداندیشی و پرهیز از تعصب، مهمترین درس خیام برای پژوهشگران امروز است.