صادق آل محمد (ع)، نه تنها وارث کتاب، که وارث «علم الکتاب» بود. سینهاش مخزن اسرار الهی و زبانش، ترجمان وحی بود. او بر مسند تدریس ننشست، مگر آنکه پنجرهای از غیب به سوی شهود گشود. علم او از جنس «خواندنیها» نبود، از جنس «چشیدنیها» بود؛ علمی که از سرچشمه فیاض الهی میجوشید و جانهای تشنه را سیراب میکرد.
عرفانی و عمیق
2
در محضر او، قلمها سر تعظیم فرود میآوردند و دواتها به جوهر حیرت آغشته میشدند. او «شقایق النعمان» علم بود که ریشه در آسمان داشت. وقتی لب میگشود، گویی جبرئیل امین حدیث میخواند. علم لدنی او، نوری بود که تاریکیهای جهل و خرافه را میشکافت و حقیقت ناب توحید را عریان میساخت.
عرفانی و عمیق
3
امام صادق (ع) کیمیاگری بود که مسِ وجود شاگردان را به طلای معرفت تبدیل میکرد. او به شاگردانش نه فقط فرمولهای شیمی و فیزیک، که فرمول «انسان شدن» را میآموخت. علم او، نردبانی بود برای صعود به بام ملکوت، نه ابزاری برای تفاخر در ملک.
عرفانی و عمیق
4
او کشتیبان اقیانوس دانایی بود در طوفان شبهات. هر کلامش، موجی از نور بود که صخرههای الحاد را در هم میشکست. علم لدنی یعنی اینکه بدانی آنچه در زمین است و آنچه در آسمان؛ و امام، دانای کل به اذن الله بود. او معلمی بود که کلاس درسش به وسعت تاریخ گسترده است.
عرفانی و عمیق
5
چه بگویم از آن صادقی که صدقش، معیار حقیقت است و علمش، معیار معرفت. او وارث «سلونی قبل ان تفقدونی» جدش علی (ع) بود. در سینهاش هزار باب علم گشوده بود که از هر باب، هزار باب دیگر گشوده میشد. سلام بر او که علم را آبرو بخشید.
عرفانی و عمیق
توصیفی و شاعرانه
1
امروز، مدینه دانشگاه آسمانی است و جبرئیل، خادم درگاه صادق (ع). او میآید تا قلم را از اسارت زر و زور برهاند و به آن قداست بخشد. علم او، باران رحمتی است که بر کویر خشکیده اندیشهها میبارد و لاله میرویاند.
توصیفی و شاعرانه
2
صادق (ع)، تفسیر زنده قرآن ناطق است. هر آیهای که تلاوت میکند، پردهای از اسرار کنار میرود. او غواص دریای معانی است و مرواریدهایی را صید میکند که عقل بشری از درک آن عاجز است. علم لدنی او، معجزهای است خاموش که فریاد رسای حقانیت شیعه است.
توصیفی و شاعرانه
3
نگاهش نافذتر از ستارهها و کلامش روشنتر از خورشید. او جغرافیای ملکوت را بهتر از کوچههای مدینه میشناخت. وقتی از خدا میگفت، گویی خدا را میدید. علم او، حجابی نداشت؛ صاف و زلال، آیینه تمامنمای صفات جلال و جمال الهی بود.
توصیفی و شاعرانه
4
در مکتب او، علم و دین دو روی یک سکهاند. او نشان داد که عبادت بدون معرفت، پوستهای بیمغز است و علم بدون تعهد، چراغی در دست دزد. علم الهی او، قطبنمایی است که در دریای متلاطم آخرالزمان، کشتی نجات ماست.
توصیفی و شاعرانه
5
سلام بر آقایی که علمش اکتسابی نبود، اعطایی بود. سلام بر وارث علوم انبیا. سلام بر صادق آل محمد که با نور دانشش، ظلمات بنیامیه و بنیعباس را رسوا کرد و پرچم اسلام ناب را بر قله تاریخ کوبید.
توصیفی و شاعرانه
کوتاه و پرمغز
1
علم امام صادق (ع)، نوری است که خداوند در دل هر کس که بخواهد هدایتش کند، میافکند.
کوتاه و پرمغز
2
او شکافنده دانشها و وارث علم اولین و آخرین است.
کوتاه و پرمغز
3
کلامش فصلالخطاب و سکوتش سرشار از حکمت بود.
کوتاه و پرمغز
4
علم لدنی صادق (ع)، متصل به دریای بیپایان علم الهی است.
کوتاه و پرمغز
5
او معلمی است که شاگردانش ستارگان آسمان علم شدند.
کوتاه و پرمغز
علم لدنی چیست و چه تفاوتی با علم اکتسابی دارد؟
علم لدنی، دانشی است که بدون نیاز به معلم بشری و تحصیلات متعارف، مستقیماً از جانب خداوند به قلب ولی خدا افاضه میشود. در حالی که علم اکتسابی با تلاش و خواندن به دست میآید و احتمال خطا در آن هست، علم لدنی امام صادق (ع) خطاناپذیر، کامل و متصل به منبع وحی است. این علم به امام قدرت میدهد تا پاسخگوی تمام نیازهای بشر در هر زمان و مکانی باشد.
ابعاد گوناگون دانش امام صادق (ع)
دانش امام صادق (ع) محدود به فقه و احکام نبود. ایشان در توحید و خداشناسی (مناظره با زنادقه)، در علوم طبیعی (شیمی و نجوم)، در طب (طب الصادق)، در سیاست و مدیریت جامعه و در اخلاق و عرفان، سرآمد دوران بودند. این جامعیت نشاندهنده منشأ الهی علم ایشان است.
چرا امام صادق (ع) فرصت نشر علم را پیدا کردند؟
دوران امامت ایشان مصادف با ضعف حکومت بنیامیه و درگیری آنها با بنیعباس بود. این فترت و خلأ قدرت سیاسی، فضایی امن (نسبی) ایجاد کرد تا امام بتوانند بدون مزاحمت شدید حاکمان، کرسیهای درس خود را برپا کنند و هزاران شاگرد را پرورش دهند.
تاثیر علم امام بر تمدن اسلامی
نهضت ترجمه و شکوفایی علمی قرنهای سوم و چهارم هجری (دوران طلایی اسلام) ریشه در مکتب علمی امام صادق (ع) دارد. ایشان با تربیت شاگردان متخصص و تشویق به نگارش و تدوین علم (اصل ۴۰۰ کتاب)، پایههای تمدنی را بنا نهادند که قرنها بر جهان سروری میکرد.
ادب و تواضع علمی در محضر امام
بزرگان سایر مذاهب همچون ابوحنیفه و مالک بن انس، با وجود اختلاف نظر، همواره با نهایت تواضع در برابر عظمت علمی امام صادق (ع) زانو میزدند. جمله معروف «لولا السنتان لهلک النعمان» (اگر آن دو سال شاگردی نبود، نعمان هلاک میشد) از ابوحنیفه، گواهی بر این حقیقت است.
سوالات متداول
علم لدنی در قرآن چگونه اشاره شده است؟
در داستان حضرت خضر و موسی، خداوند میفرماید: «و علمناه من لدنا علما» (و از نزد خود به او دانشی آموختیم).
آیا علم امام صادق شامل غیب هم میشد؟
بله، ائمه اطهار به اذن خداوند از علم غیب و اخبار آینده و گذشته آگاه بودند.
منبع اصلی علم امام صادق چه بود؟
قرآن کریم، میراث پیامبر (ص) و امیرالمومنین (ع) (کتاب جفر و جامعه) و الهامات الهی.
چرا امام با وجود علم لدنی، با مخالفان بحث میکردند؟
برای هدایت مردم و نشان دادن اینکه دین اسلام دین منطق و استدلال است، نه فقط تعبد محض.
آیا مردم عادی میتوانند به علم لدنی برسند؟
مراتب پایینتر آن (نور معرفت) با تقوا و پاکی دل قابل دسترسی است، اما مرتبه کامل مخصوص معصومین است.
معروفترین کتاب علمی منسوب به امام صادق چیست؟
«توحید مفضل» که دیکته امام به شاگردشان مفضل درباره شگفتیهای آفرینش است.
برخورد امام با شاگردانی که شبهه داشتند چگونه بود؟
با صبر و حوصله و مهربانی به شبهات پاسخ میدادند و هرگز آنها را طرد نمیکردند.
آیا علم امام با علم روز در تضاد است؟
خیر، حقایق علمی کشف شده (نه نظریات تغییرپذیر) همواره موید بیانات علمی امام صادق (ع) بودهاند.
لقب «صادق» چه ارتباطی با علم ایشان دارد؟
صدق در گفتار و درستی تمام آموزههای علمی و دینی ایشان باعث شهرت به این لقب شد.
مهمترین میراث علمی امام برای ما چیست؟
اصول اربعمائه (چهارصد کتاب حدیثی) که پایه کتب اربعه شیعه را تشکیل میدهد.