آهو با نگاهش التماس میکرد، نه برای جانش، برای بچههایش که شیر نخورده بودند.
داستان آهو
3
ناگهان سواری نورانی رسید، صیاد دست نگه داشت.
داستان آهو
4
آقا فرمود: صیاد! آهو را رها کن تا برود به بچههایش شیر بدهد و برگردد.
داستان آهو
5
صیاد خندید: مگر میشود شکار برود و برگردد؟
داستان آهو
6
امام فرمود: من ضامنم. اگر نیامد، من به جای او در بند تو میمانم.
داستان آهو
7
آهو رفت و صیاد منتظر ماند، با تردید و تعجب.
داستان آهو
8
ساعتی بعد گرد و خاکی به پا شد، آهو دوان دوان برگشت، با بچههایش.
داستان آهو
9
صیاد تا این صحنه را دید، کمان را شکست و به پای امام افتاد.
داستان آهو
10
از آن روز او شد «ضامن آهو» و ما شدیم آهوان پناهنده به او.
داستان آهو
شعر کودکانه
1
کاشکی من آهو بودم / تو دشت و صحرا بودم / وقتی که صیاد میومد / میشدم ضامن آهو
شعر کودکانه
2
یه روزی آقای ما / امام خوب و دانا / دید که یه صیاد پیر / آهو رو کرده اسیر
شعر کودکانه
3
گفت به صیاد زرنگ / نزن به آهو تفنگ / اون بچه داره خونه / منتظرش میمونه
شعر کودکانه
4
ضامن آهو شدی / ضامن من هم میشی؟ / منم یه بچه شیعهم / دوستت دارم همیشه
شعر کودکانه
5
آهای کبوترای حرم / برید به آقا بگید / یه بچه ی مهربون / میخواد بیاد پیشتون
شعر کودکانه
دوبیتی ضمانت
1
خوشا به حال دلی که تو ضامنش باشی / اسیر دام تو و تو پناهنش باشی
دوبیتی ضمانت
2
ضامن چشمان آهوهای دشت / ضامن چشمان ما هم میشود؟
دوبیتی ضمانت
3
پناهنده شدم بر تو، مرا رد نکنی آقا / که جز کوی تو امیدی، به این دنیا ندارم من
دوبیتی ضمانت
4
تو که آهو ضمانت میکنی، ای گل / یقین دارم مرا هم میکنی، ای گل
دوبیتی ضمانت
5
شنیدم آهویی را دادی امان / منم آهوی رمیده، الامان
دوبیتی ضمانت
شعر بلند
1
دلم میخواد کبوتر بام تو باشم / سایهنشین قرعهبنام تو باشم / یا که مثل آهویِ دشتِ خراسان / عاشقِ اون لطف و مرام تو باشم...
شعر بلند
2
به دلم وعده دادم، که میای به خوابم / تویی ضامن من، تویی آفتابم / اگه من بدم، تو خوبی آقا جان / به حق مادرت، بده جوابم.
شعر بلند
3
صیاد دلش لرزید، وقتی صداش کردی / ضامن شدی آقا، اون رو رها کردی / حالا منم صیاد، نه نه! منم آهو / تو دام تنهایی، تو رو صدا کردم.
شعر بلند
4
ای شمس شموس، ای انیس نفوس / بر ما نظری کن، ای سلطان توس / آهوی دلم را، کن تو ضمانت / تا پر بکشم من، تا اوج ارادت.
شعر بلند
مدح امام رضا
1
تو بوعلی و دوا، من مریض و بیمارم / تویی طبیب و به غیر از تو کس ندارم
مدح امام رضا
2
ای که بر خاک خراسان نور می باری / در دل ما بذر امید و عشق می کاری
مدح امام رضا
3
ضامن آهو لقب داری و رئوفی / بر گناهان من زار و حزین، پرده پوشی
مدح امام رضا
4
شاه پناهم بده، خسته و درمانده ام / از همه جا رانده و در حرمت مانده ام
مدح امام رضا
5
قبله هفتم ما، کعبه هشتم ما / ای پناه دل سرگشته و گمگشته ما
مدح امام رضا
ریشه تاریخی لقب «ضامن آهو»
لقب «ضامن آهو» یکی از مشهورترین القاب امام رضا (ع) در فرهنگ عامه ایران است. اگرچه اصل این داستان به شکلی که مشهور است در منابع کهن تاریخی دقیقاً برای امام رضا (ع) نقل نشده و روایات مشابهی برای پیامبر (ص) و امام سجاد (ع) وجود دارد، اما شهرت آن نشاندهنده باور عمیق مردم به رأفت و مهربانی امام هشتم است. ابن شهرآشوب روایتی نقل میکند که آهویی به دیوار حرم پناه برد و امام مانع شکار آن شد. به هر حال، این داستان نمادی از پناه دادن امام به بیپناهان است.
نمادشناسی آهو و صیاد در ادبیات عرفانی
در ادبیات عرفانی و آیینی، «آهو» نماد روح سرگشته و بیپناه انسان است که در دام «صیاد» (نفس اماره، شیطان یا گناهان) گرفتار شده است. امام معصوم در این میان نقش «ضامن» و رهاییبخش را ایفا میکند. وقتی شاعر میگوید «منم آن آهوی رمیده»، در واقع دارد به نیاز روح خود به هدایت و حمایت ولی خدا اعتراف میکند. این تمثیل زیبا، رابطه ولایی بین امام و مأموم را تلطیف کرده و قابل فهم میسازد.
تأثیر داستان ضامن آهو بر هنر ایرانی
داستان ضمانت آهو الهامبخش خلق آثار هنری بسیاری شده است. مشهورترین آنها تابلوی مینیاتور استاد محمود فرشچیان است که لحظه مواجهه امام، آهو و صیاد را به تصویر کشیده و در موزه آستان قدس رضوی نگهداری میشود. همچنین اشعار، انیمیشنها و داستانهای کودکانهی بسیاری با این محوریت خلق شده که نقش مهمی در انتقال محبت اهل بیت به نسلهای جدید داشته است.
مهربانی با حیوانات در سیره رضوی
فارغ از داستان نمادین آهو، سیره عملی امام رضا (ع) سرشار از مهربانی با تمام مخلوقات است. ایشان همواره سفارش میکردند که حیوانات را آزار ندهید و به آنها رسیدگی کنید. لقب «امام رئوف» (بسیار مهربان) تنها مختص انسانها نیست، بلکه سایه رأفت ایشان بر سر تمام موجودات گسترده است. این نگاه پیشرو در حقوق حیوانات، قرنها پیش توسط امام رضا (ع) در جامعه اسلامی ترویج شد.
ضمانت؛ فراتر از یک داستان
باور به «ضامن» بودن امام، تأثیر روانی عمیقی بر شیعیان دارد. این باور باعث میشود فرد در اوج ناامیدی و مشکلات، احساس کند کسی هست که اعتبارش نزد خدا بیپایان است و میتواند ضمانت او را بکند. این امید، مانع از افسردگی و یأس میشود و فرد را به تلاش برای اصلاح خود (تا لایق ضمانت شود) وامیدارد.
سوالات متداول
داستان ضامن آهو واقعی است یا افسانه؟
اصل داستان پناه بردن حیوانات به اولیای خدا در روایات متعدد آمده است. هرچند جزئیات داستان مشهور آهو ممکن است تفاوت داشته باشد، اما به عنوان یک نماد از رأفت امام مورد قبول و احترام است.
چرا به امام رضا (ع) ضامن آهو میگویند؟
به دلیل داستانی که در آن امام واسطه شدند تا صیاد آهو را رها کند تا به بچههایش شیر بدهد و برگردد، و امام ضمانت بازگشت او را کردند.
تابلوی معروف ضامن آهو اثر کیست؟
استاد محمود فرشچیان، نگارگر برجسته ایرانی.
آیا شعر خاصی برای کودکان درباره ضامن آهو وجود دارد؟
بله، شعرهای زیادی وجود دارد، مثل «کاشکی من آهو بودم» که در مهدکودکها و مدارس آموزش داده میشود.
پیام اخلاقی داستان ضامن آهو چیست؟
مهربانی با حیوانات، وفای به عهد (توسط آهو)، و گذشت و بخشش (توسط صیاد).
صیاد در این داستان چه کرد؟
وقتی وفای به عهد آهو و مقام امام را دید، منقلب شد و آهو را آزاد کرد و توبه نمود.
آیا فقط امام رضا (ع) ضامن آهو بودند؟
روایات مشابهی درباره پیامبر اسلام (ص) و امام سجاد (ع) نیز در منابع نقل شده است.
روز مخصوص زیارتی امام رضا چه روزی است؟
روز ۲۳ ذیالقعده و روز شهادت ایشان در آخر صفر، و همچنین روزهای چهارشنبه هر هفته.
بهترین دعا هنگام یادآوری این داستان چیست؟
یا ضامن آهو، همانطور که ضامن آن حیوان بیپناه شدی، ضامن من در دنیا و آخرت باش.
آیا انیمیشنی درباره این داستان ساخته شده است؟
بله، انیمیشن «آقای مهربان» یکی از معروفترین تولیدات صدا و سیما در این زمینه است.