روز ۱۳ شهریور در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به عنوان «روز تعاون» نامگذاری شده است. این روز سالروز تصویب قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۰ است. هدف از این نامگذاری، ترویج فرهنگ همکاری، احیای ارزشهای اسلامی مبنی بر تعاون و مشارکت مردم در سرنوشت اقتصادی خودشان است.
بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی، نظام اقتصادی ایران بر سه پایه استوار است: دولتی، خصوصی و تعاونی. بخش تعاون با هدف جلوگیری از تمرکز ثروت در دست افراد خاص و کارفرمای مطلق شدن دولت، ایجاد شده است. تعاونیها بستری برای اشتغالزایی، فقرزدایی و توزیع عادلانه درآمد در جامعه محسوب میشوند.
تعاونیها در ایران تنوع زیادی دارند؛ از تعاونیهای مسکن و مصرف (که برای رفاه اعضا تلاش میکنند) تا تعاونیهای تولیدی، کشاورزی، روستایی و دانشبنیان. هر کدام از این تعاونیها نقشی خاص در زنجیره ارزش اقتصادی و رفاه اجتماعی ایفا میکنند.
ریشه نامگذاری و اهمیت این بخش، آیه دوم سوره مائده است: «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ» (و در نیکوکاری و پرهیزگاری با یکدیگر همکاری کنید). این دستور الهی نشان میدهد که در اسلام، فعالیت اقتصادی نباید صرفاً برای سود شخصی باشد، بلکه باید با هدف خیر جمعی و کمک به همنوع انجام شود.
با وجود ظرفیتهای قانونی، بخش تعاون هنوز به سهم ۲۵ درصدی پیشبینی شده در اقتصاد نرسیده است. کمبود فرهنگ کار گروهی، مشکلات مدیریتی و کمبود نقدینگی از چالشهای این بخش است. اما با حمایتهای جدید و رویکرد مردمیسازی اقتصاد، فرصتهای طلایی برای رشد تعاونیها وجود دارد.
