روز جهانی سیر (۱۹ آوریل) جشنی برای یکی از قدیمیترین و پرخاصیتترین گیاهان دارویی و غذایی بشر است. ایران یکی از تولیدکنندگان مرغوب سیر در جهان است و سیر همدان به دلیل کیفیت بالا و طعم تند و تیزش، ثبت ملی و جهانی شده است. در فرهنگ غذایی شمال ایران نیز سیر جایگاه ویژهای دارد و تقریباً در تمام غذاهای محلی گیلان و مازندران حضور دارد. این روز فرصتی است تا با خواص بینظیر سیر و نقش آن در آشپزی ایرانی بیشتر آشنا شویم.
از دیدگاه طب سنتی، سیر دارای طبع بسیار گرم و خشک است و برای افراد سردمزاج و بیماریهای ناشی از رطوبت (مانند روماتیسم و پا درد) بسیار مفید است. ماده موثره سیر «آلیسین» نام دارد که یک آنتیبیوتیک و ضدقارچ قوی است. تحقیقات مدرن نشان داده که مصرف منظم سیر به کاهش فشار خون، کاهش کلسترول بد (LDL) و پیشگیری از تصلب شرایین کمک میکند. همچنین خواص ضد سرطانی سیر، بهویژه برای سرطانهای دستگاه گوارش، ثابت شده است.
سیر ترشی یکی از چاشنیهای محبوب ایرانی است که با گذشت زمان خواص و طعم آن تغییر میکند. سیر ترشیهای چند ساله (هفت ساله) طبعی معتدلتر دارند و هضم آنها آسانتر است. در طب سنتی، سیر ترشی به عنوان مصلح غذاهای سنگین و پاککننده خون شناخته میشود. رنگ سیاه و بافت نرم سیر ترشی جاافتاده، ناشی از واکنشهای طبیعی سرکه و ترکیبات گوگردی سیر در طول زمان است.
بوی تند سیر ناشی از ترکیبات گوگردی است که از طریق ریهها بازدم میشود. برای کاهش این بو، جویدن برگهای تازه نعناع، جعفری، کاهو یا خوردن سیب و چای خشک موثر است. همچنین نوشیدن شیر پرچرب همراه یا بعد از غذا میتواند ترکیبات بدبو را خنثی کند. با این حال، خواص سیر آنقدر زیاد است که ارزش تحمل بوی آن را دارد!
در بسیاری از فرهنگها، از جمله ایران باستان، سیر را نماد محافظت در برابر نیروهای اهریمنی و بیماریها میدانستند. گذاشتن سیر بر سر سفره هفتسین نیز نماد سلامتی، تندرستی و گندزدایی (دور کردن آلودگیها) است. این باورها ریشه در خواص واقعی ضدعفونیکننده سیر دارد که در دورانهای قدیم مانع شیوع بیماریها میشد.
