نوحهسرایی و مرثیهخوانی در روزهای پایانی ماه صفر که مصادف با رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام حسن مجتبی (ع) است، حال و هوای خاصی دارد. این ایام یادآور غمانگیزترین روزهای تاریخ اسلام برای اهل بیت (ع) است؛ روزهایی که مدینه عزادار فقدان پیامبر و شاهد غربت و مظلومیت امام مجتبی (ع) بود. اشعار این ایام معمولاً ترکیبی از سوگ نبوی و غربت حسنی است.
در نوحههای رحلت پیامبر (ص)، مضامینی همچون یتیمی حضرت زهرا (س)، آغاز مصائب اهل بیت، و سفارشهای پیامبر درباره عترت برجسته است. در نوحههای امام حسن (ع)، کلیدواژههایی مانند «کریم اهل بیت»، «غریب مدینه»، «تشت پر از خون»، «یار خیانتکار (جعده)» و «تیرباران تابوت» بیشترین کاربرد را دارند و سوز و گداز عجیبی به مجالس میدهند.
مداحان اهل بیت در این ایام از سبکهای متنوعی استفاده میکنند. از «زمینه» و «شور» که ریتم تندتری دارند و برای سینهزنی جوانان مناسب است، تا سبک «واحد» و «سنگین» که وقار خاصی دارد و اشعار پرمحتوا در آن خوانده میشود. نوحههای سنتی و «دودم» نیز در پایان مجالس برای جمعبندی و شور نهایی استفاده میشوند.
یکی از ویژگیهای بارز عزاداری ۲۸ صفر، تاکید بر غربت امام حسن مجتبی (ع) است. شعرایی آیینی با اشاره به نداشتن حرم و گنبد و بارگاه، و همچنین خیانت نزدیکان به ایشان، دلهای سوخته عزاداران را به سمت بقیع روانه میکنند. این روضهها معمولاً با آرزوی ساختن حرم برای ائمه بقیع همراه است.
بسیاری از نوحهها گریزی هم به کربلا میزنند. اشاره به اینکه امام حسین (ع) در تشییع برادر شاهد تیرباران تابوت بود و زینب (س) شاهد تشت خون، مقدمهای میشود برای یادآوری مصائب عاشورا. این پیوند نشان میدهد که «لا یوم کیومک یا اباعبدالله» حتی در عزای حسن (ع) نیز جاری است.
