تاریخ سینمای ایران وامدارِ چشمانِ بیدار شما در اتاق فرمان است.
تقدیر
7
اگرچه آپاراتها خاموش شدهاند، اما یاد شما در ذهن سینمادوستان روشن است.
تقدیر
8
روز سینما بر شما که با کمترین دستمزد، بیشترین عشق را به مردم دادید، مبارک.
تقدیر
9
دستمریزاد به استادکارانی که آپاراتهای فرسوده را مثل ساعت دقیق تنظیم میکردند.
تقدیر
10
سینما فقط بازیگر و کارگردان نیست؛ سینما یعنی آپاراتچی. روزتان گرامی باد.
تقدیر
ادبی
1
نوری که از دریچه اتاقک تو میتابید، گردپاشیِ رویا بر سرِ ما بود.
ادبی
2
تو کیمیاگری بودی که در تاریکی، نور میساختی. روزت مبارک پیرِ دیرِ سینما.
ادبی
3
حلقههای فیلم، مارپیچِ زندگی بود که در دستان تو میچرخید.
ادبی
4
صدایِ چرخدندههای آپارات، لالاییِ شبهایِ خیالانگیزِ ما بود.
ادبی
5
تو آن جادوگرِ پنهانی بودی که بر پردهِ سفید، رنگِ زندگی میپاشیدی.
ادبی
6
غبارِ زمان بر آپارات نشسته، اما نام تو از لوحِ سینما پاک نخواهد شد.
ادبی
7
آپاراتچی، رازدارِ تمامِ بوسهها، اشکها و لبخندهایِ بازیگران بود.
ادبی
8
دستانت بویِ سلولوئید میدهد و دلت بویِ عشق. روزت مبارک.
ادبی
9
در ضیافتِ نور و صدا، تو میزبانِ خاموش و فروتن بودی.
ادبی
10
قصهِ سینما با چرخشِ دستِ تو آغاز میشد. پایانِ خوشِ این قصه تویی.
ادبی
آپاراتچی؛ قلب تپنده سینمای کلاسیک
در دوران سینمای آنالوگ، آپاراتچی (Projectionist) مهمترین فرد فنی در سالن سینما بود. او وظیفه داشت دستگاههای عظیم آپارات را راهاندازی کند، حلقههای سنگین فیلم ۳۵ میلیمتری را جابجا کند و مراقب باشد که نور ذغال (در مدلهای قدیمی) یا لامپ پروژکتور قطع نشود. مهارت آپاراتچی در تعویضِ بدون وقفه حلقهها (Changeover) باعث میشد تماشاگران متوجه قطع فیلم نشوند.
پایان دوران آپارات
با ورود تکنولوژی دیجیتال (DCP) به سینماهای ایران، شغل آپاراتچی به شکل سنتی آن از بین رفت. حالا همه چیز با یک کلیک و سرورهای کامپیوتری انجام میشود. اگرچه کیفیت تصویر و صدا بهتر شده است، اما آن حس نوستالژیک صدای چرخش نوار و پرشهای گاهبهگاه تصویر، به خاطرهها پیوسته است.
سینما پارادیزو و ادای دین به آپاراتچیها
فیلم مشهور «سینما پارادیزو» زیباترین تصویر را از رابطه مردم و آپاراتچی ارائه داده است. در ایران نیز آپاراتچیها قصههای شنیدنی بسیاری از سانسهای شلوغ، پاره شدن فیلم در لحظات حساس و واکنشهای مردم دارند. روز ملی سینما فرصتی است تا از این قشر زحمتکش که سالها در اتاقکهای گرم و کوچک خدمت کردند، یاد کنیم.
سختیهای کار با فیلم سلولوئید
فیلمهای قدیمی بسیار اشتعالپذیر بودند و آپاراتچی باید همواره مراقب خطر آتشسوزی میبود. همچنین ترمیم شکستگیهای فیلم و چسباندن آنها (اسپلایس) نیازمند دقت و سرعت عمل بالایی بود تا تماشاگران معطل نشوند.
میراث فرهنگی آپاراتچیها
بسیاری از آپاراتچیهای قدیمی اکنون گنجینهای از تاریخ شفاهی سینمای ایران هستند. آنها شاهد اکران اولین فیلمهای تاریخ سینمای ایران و تحولات فرهنگی کشور بودهاند. ضبط خاطرات این عزیزان برای حفظ تاریخ سینما ضروری است.
سوالات متداول
آپاراتچی کیست؟
فردی که مسئولیت پخش فیلم با دستگاه آپارات (پروژکتور سینمایی) در سالن سینما را بر عهده داشت.
چرا فیلمها پاره میشدند؟
به دلیل فرسودگی نوار فیلم، گیر کردن در چرخدندهها یا حرارت زیاد لامپ آپارات.
ذغال آپارات چیست؟
در پروژکتورهای قدیمی برای تولید نور شدید از قوس الکتریکی بین دو میله کربنی (ذغال) استفاده میشد که نیاز به تنظیم مداوم داشت.
نگاتیو ۳۵ میلیمتری چیست؟
فرمت استاندارد فیلمهای سینمایی قبل از دیجیتال شدن که عرض نوار آن ۳۵ میلیمتر بود.
چنجاوور (Changeover) یعنی چه؟
تعویض پخش از یک دستگاه آپارات به دستگاه دیگر در پایان یک حلقه فیلم، به طوری که تماشاگر متوجه قطع فیلم نشود.
آیا هنوز سینمایی با آپارات کار میکند؟
تقریباً تمام سینماهای ایران دیجیتال شدهاند، اما در برخی موزهها یا سینماتکها ممکن است به صورت نمادین استفاده شود.
خطرناکترین اتفاق برای آپاراتچی چه بود؟
آتش گرفتن نوار فیلم (که بسیار قابل اشتعال بود) و برقگرفتگی با ولتاژ بالا.
سانسورچی کیست؟
کسی که صحنههای نامناسب را تشخیص میداد، اما خود آپاراتچیها گاهی مجبور بودند فیزیکی فیلم را ببرند و بچسبانند.
فیلم «آپاراتچی» درباره چیست؟
فیلمی ایرانی ساخته قربانعلی طاهرفر که داستان یک عشق سینما در دهه ۶۰ را روایت میکند.