حضرت ام البنین (س) پس از شهادت حضرت زهرا (س) و ازدواج با امیرالمؤمنین (ع)، الگویی بی نظیر از ادب و ایثار را به نمایش گذاشت. ایشان با تربیت چهار فرزند رشید به نام های عباس، عبدالله، جعفر و عثمان، بزرگترین سرمایه خود را فدای اسلام و امام حسین (ع) کرد. اشعار سروده شده در وصف ایشان، اغلب بر دو محور اصلی استوار است: ادب ایشان در برابر فرزندان حضرت زهرا و فداکاری چهار فرزندشان در واقعه عاشورا.
حضرت ام البنین چهار پسر داشتند که همگی در رکاب امام حسین (ع) در کربلا به شهادت رسیدند. مشهورترین آن ها حضرت ابوالفضل العباس (ع) است. در ادبیات آیینی، از این بانوی بزرگوار به عنوان مادری یاد می شود که وقتی خبر شهادت فرزندانش را شنید، ابتدا سراغ از سلامتی امام حسین (ع) گرفت. این نشان دهنده اوج معرفت و ولایت مداری ایشان است که فرزندان خود را فداییِ امام زمانشان می دانست.
پس از واقعه عاشورا، حضرت ام البنین به قبرستان بقیع می رفت و برای فرزندانش و شهدای کربلا مرثیه سرایی می کرد. اشعار و دوبیتی هایی که از زبان ایشان نقل شده یا توسط شاعران آیینی سروده شده، نقش مهمی در زنده نگه داشتن یاد عاشورا و افشای جنایات بنی امیه داشت. مروان حکم که از دشمنان سرسخت اهل بیت بود، با شنیدن سوز ناله های ایشان به گریه می افتاد.
شاعران معاصر نیز با الهام از شخصیت والای این بانو، اشعار بسیاری سروده اند. مضامینی همچون تغییر نام ایشان از فاطمه به ام البنین برای تداعی نشدن غم بی مادری برای حسنین، شرمندگی عباس (ع) از نیاوردن آب و صبر زینب گونه ایشان، دستمایه خلق آثار ادبی ارزشمندی شده است. این اشعار معمولاً در مجالس روضه و سینه زنی وفات ایشان با شور و حال خاصی خوانده می شود.
زندگی حضرت ام البنین درس های بزرگی برای مادران امروز دارد. تربیت فرزندانی که حاضرند جان خود را فدای حق کنند، نیازمند مادری است که خود سرشار از ایمان و معرفت باشد. شعرخوانی در وصف ایشان، تنها سوگواری نیست، بلکه بازخوانی مکتب تربیتی است که خروجی آن قمر بنی هاشم (ع) می شود.
