در نوزدهمین روز بهار،\nکه خاک، بوی بیداری میدهد،\nمن به دیدار ریشههایم میروم.\nفروردینگان است؛\nجشنِ ملاقاتِ شبنم و برگ،\nجشنِ آشتیِ زندگان و خاک.\nاینجا مرگ، پایان نیست،\nپلی است به سمتِ نور.\nروحتان شاد، ای ساکنانِ ابدیِ قلب من.
شعر نو و سپید
2
باد میوزد در دشت،\nو من صدای زمزمه نیاکانم را میشنوم.\nمیگویند:\n«نترس، ما اینجاییم،\nدر رگبرگهای گل سرخ،\nدر زلالیِ آبِ روان.»\nفرودگ است امروز؛\nروزی که آسمان به زمین خم میشود\nتا پیشانیِ خاک را ببوسد.
شعر نو و سپید
3
شمعی روشن کن،\nنه برای تاریکی،\nکه برای یادآوریِ نوری که بودند.\nآنها نرفتهاند،\nتنها جامههای خاکی را کندهاند\nو لباسِ سپیدِ جاودانگی پوشیدهاند.\nفروردینگان،\nرقصِ نور است در ضیافتِ یادها.
شعر نو و سپید
4
بهار که میآید،\nجای خالیشان سبز میشود.\nنه با سبزه و گل،\nکه با یاد و خاطره.\nامروز نوزدهم فروردین است،\nروزِ حضورِ غایبان.\nروزِ لبخندِ ارواحِ پاک،\nبر سفرهی دلتنگیِ ما.
شعر نو و سپید
دکلمه احساسی
1
(با لحن آرام و شمرده خوانده شود)\nسلام بر آنان که رفتند تا ما بمانیم.\nسلام بر پدران و مادرانی که اکنون خاک بسترشان است و آسمان رواندازشان.\nامروز، روزِ شماست.\nجشن فروردینگان، بهانه ایست تا گرد و غبار فراموشی را از قابِ عکسهایتان پاک کنیم.\nما دلتنگیم، اما خوشحالیم که شما در جوارِ رحمتِ حق آرام گرفتهاید.\nآرام بخوابید که یادِ نیکتان، لالاییِ شبهای ماست.\nروحتان شاد و یادتان تا ابد گرامی.
دکلمه احساسی
2
اینجا ایران است، سرزمینِ خاطرهها.\nو امروز نوزدهم فروردین، روزی که دروازههای آسمان باز میشود.\nگویی تمامِ رفتگان برگشتهاند.\nنه با جسم، که با عطرِ محبت.\nحسشان میکنی؟\nدر وزشِ نسیم، در گرمایِ آفتاب، در عطرِ گلهای بهاری.\nآنها آمدهاند تا بگویند عشق، قویتر از مرگ است.\nجشن فرودگ بر تمامِ عاشقانِ اصالت مبارک باد.
دکلمه احساسی
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
1
خرم آن روز کزین منزل ویران بروم / راحت جان طلبم و از پی جانان بروم (حافظ) - (مناسب برای یادبود روح)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
2
هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق / ثبت است بر جریده عالم دوام ما (حافظ)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
3
به یاد رفتگان شمعی برافروز / که تا یابی ز نورش حالتی روز
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
4
چو گل بگذشت و گلشن گشت خراب / بوی گل را از که جوییم؟ از گلاب (مولانا) - (استعاره از یادگاران)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
5
ای رفته ز دل، رفته ز بر، رفته ز خاطر / بر من منگر تاب نگاه تو ندارم (شعر معاصر)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
6
ز خاک من اگر گندم برآید / از آن گر نان پزی مستی فزاید (مولانا) - (جاودانگی روح)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
7
بیا تا قدر یکدیگر بدانیم / که تا ناگه ز یکدیگر نمانیم (نظامی)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
8
در این بازار اگر سودیست با درویش خرسند است / خدایا منعمم گردان به درویشی و خرسندی (حافظ) - (دعای خیر)
اشعار کلاسیک (الهام گرفته)
تک بیتهای ناب
1
یاد یاران سفر کرده بخیر / آن گلهای پرپر شده در باد بخیر.
تک بیتهای ناب
2
آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند / آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند؟
تک بیتهای ناب
3
مرده آن است که نامش به نکویی نبرند / تو که نیکی، همه جا زنده و جاویدانی.
تک بیتهای ناب
4
صد هزاران دام و دانه است ای خدا / ما چو مرغان حریصی بینوا.
تک بیتهای ناب
5
رفتن رسیدن است، اگر راه، راه اوست / مرگ آغاز بودن است، اگر عشق، آه اوست.
تک بیتهای ناب
متن ادبی کوتاه
1
فروردینگان، شعرِ بلندِ خداحافظی نیست؛ غزلِ زیبایِ سلامی دوباره است در جهانی دیگر.
متن ادبی کوتاه
2
امروز واژهها تعظیم میکنند در برابرِ عظمتِ روحهایی که جسم را رها کردند و به جانان رسیدند.
متن ادبی کوتاه
3
دکلمه میکنم نامت را ای عزیزِ سفر کرده، و پژواکِ آن در کوههای ابدیت میپیچد.
متن ادبی کوتاه
4
شعرِ زندگیات کوتاه بود، اما قافیههایش تا ابد در ذهنِ ما ردیف شدهاند.
متن ادبی کوتاه
5
به یادِ آنانی که بودنشان شعر بود و رفتنشان سکوتی پرهیاهو. فروردینگان مبارک.
متن ادبی کوتاه
جایگاه مرگ و روح در ادبیات فارسی
ادبیات فارسی مشحون از مفاهیم مربوط به مرگ، روح و دنیای پس از مرگ است. شاعران بزرگی چون مولانا، حافظ و خیام، هر کدام از زاویهای به این موضوع نگریستهاند. مولانا مرگ را عروسی و وصال با معشوق میداند، خیام بر غنیمت شمردن دم و ناپایداری دنیا تأکید دارد و حافظ مرگ را دریچهای به سوی عالم معنا میبیند. در جشن فروردینگان، خواندن این اشعار به بازماندگان کمک میکند تا نگاهی فلسفی و عمیقتر به فقدان عزیزانشان داشته باشند و آرامش یابند.
شعر به عنوان مرهم دلتنگی
شعر همواره پناهگاه ایرانیان در لحظات غم و اندوه بوده است. وقتی زبان روزمره از بیان احساسات عاجز میماند، شعر به یاری میآید. دکلمههای احساسی در روز فروردینگان، ابزاری برای ابراز دلتنگیهای سرکوب شده هستند. ریتم و آهنگ کلمات در شعر، تأثیری آرامبخش بر ذهن دارد و خواندن ابیاتی در وصف نیکیهای درگذشته، نوعی سوگواریِ والایشیافته (Sublimated) محسوب میشود.
فرودگ در متون کهن
واژه «فرودگ» که نام دیگر جشن فروردینگان است، در متون ادبی کهن کمتر به کار رفته اما مفهوم آن (بازگشت ارواح) در ادبیات زرتشتی و پهلوی بسیار پررنگ است. در شاهنامه فردوسی نیز بارها به نیایش برای روان درگذشتگان و طلب آمرزش از دادارِ داور اشاره شده است. فردوسی تأکید میکند که تنها «نام نیک» است که پس از مرگ میماند و این دقیقاً پیام اصلی جشن فروردینگان است.
نقش دکلمه در مراسمهای یادبود
امروزه در مراسمهای یادبود و بر سر مزارها، خواندن قطعات ادبی و دکلمه جایگاه ویژهای پیدا کرده است. این متون معمولاً تلفیقی از نثر شاعرانه و شعر نو هستند که با زبانی امروزیتر با مخاطب ارتباط برقرار میکنند. در روز ۱۹ فروردین، بسیاری از افراد با ضبط و اشتراکگذاری دکلمههای صوتی در فضای مجازی، یاد عزیزانشان را گرامی میدارند.
جاودانگی در شعر پارسی
مفهوم «جاودانگی» (Immortality) یکی از کلیدواژههای اصلی جشن فروردینگان است. ادبیات فارسی به زیبایی این مفهوم را تصویر کرده است؛ اینکه انسان با آثارش، عشقش و نیکیهایش زنده میماند. اشعاری که بر «نمردن» انسانهای نیکسرشت تأکید دارند («هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق»)، بهترین انتخاب برای این روز هستند زیرا با فلسفه اصلی فروردینگان که جشنِ حیاتِ تداومیافته است، همخوانی کامل دارند.
سوالات متداول
بهترین شعر برای نوشتن روی سنگ قبر یا استوری چیست؟
اشعار حافظ مثل «هرگز نمیرد آنکه...» یا تکبیتهای سعدی و مولانا که به نیکنامی و آرامش روح اشاره دارند.
دکلمه برای پدر فوت شده چه متنی باشد؟
متنی که ترکیبی از شکرگزاری برای زحماتش، دلتنگی برای حضورش و دعا برای آرامشش باشد.
معنی واژه فرودگ در ادبیات چیست؟
فرودگ به معنای زمان فرود آمدن (بازگشتن) فروهرها به زمین برای دیدار با بازماندگان است.
آیا شعر نو هم برای مراسم یادبود مناسب است؟
بله، شعر نو و سپید (مثل اشعار شاملو یا سهراب سپهری) به دلیل زبان ملموستر و صمیمیتر، گاهی تأثیر عاطفی بیشتری بر مخاطب امروزی دارد.
چگونه یک دکلمه تاثیرگذار بسازیم؟
انتخاب متن مناسب، خواندن با حس و لحن آرام، مکثهای به موقع و استفاده از موسیقی پسزمینه ملایم و غمگین.
شعر مولانا درباره مرگ چه دیدگاهی دارد؟
مولانا مرگ را تولدی دوباره و رهایی از قفس تن میداند، بنابراین اشعار او برای تسلی دادن و ایجاد امید بسیار مناسباند.
آیا خیام شعری مناسب این روز دارد؟
رباعیات خیام بیشتر بر گذر زمان و قدر دانستن لحظه حال تأکید دارند که میتواند تلنگری برای زندگان در این روز باشد.
تفاوت مرثیه و دکلمه یادبود چیست؟
مرثیه معمولاً شعری کلاسیک و با وزن خاص برای سوگواری است، اما دکلمه میتواند نثر ادبی باشد و لزوماً وزن عروضی ندارد.
کدام شاعر معاصر شعرهای خوبی برای یادبود دارد؟
فریدون مشیری، هوشنگ ابتهاج و قیصر امینپور اشعار بسیار زیبایی با مضامین مرگ، یاد و خاطره دارند.
پیام اصلی شعر فروردینگان چیست؟
اینکه عشق و خاطره قویتر از مرگ است و عزیزان ما در قلب و یاد ما زندهاند.