در فرهنگ اسلامی، لحظه دیدن ماه نو، به ویژه ماه شوال که پایان ماه مهمانی خداست، لحظهای معنوی و حساس محسوب میشود. پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) هنگام رویت هلال، صورت خود را به سمت قبله میگرداندند و با تضرع از خداوند میخواستند که این ماه را ماه امنیت، ایمان و سلامتی قرار دهد. دعا در این لحظه، نوعی استقبال آگاهانه از زمان جدید و درخواست برکت برای روزهای پیش رو است.
دعای چهل و سوم صحیفه سجادیه
یکی از غنیترین منابع برای دعای رویت هلال، دعای چهل و سوم صحیفه سجادیه است. امام سجاد (ع) در این دعا با ادبیاتی بسیار زیبا هلال ماه را خطاب قرار داده و آن را نشانهای از نشانههای قدرت خداوند معرفی میکنند. ایشان از خداوند میخواهند که این هلال را هلال رشد و هدایت، و نه هلال رنج و محنت قرار دهد. خواندن این دعا در شب اول شوال بسیار توصیه شده است.
آداب معنوی شب عید فطر
شب اول ماه شوال یا همان شب عید فطر، از نظر فضیلت کمتر از شبهای قدر نیست. پس از اثبات رویت هلال، اعمالی چون غسل، زیارت امام حسین (ع)، احیا و شبزندهداری، و خواندن نمازهای مخصوص وارد شده است. مومنان در این شب با وداع با ماه رمضان، خود را برای دریافت جوایز الهی در روز عید آماده میکنند. تکبیرهای مخصوص عید فطر نیز از همین شب آغاز میشود.
مفهوم تکبیر و تهلیل هنگام رویت ماه
گفتن «الله اکبر» و «لا اله الا الله» هنگام دیدن هلال، اقرار به عظمت خداوند در نظام آفرینش است. مومن با دیدن نظم دقیق گردش ماه و خورشید، خالق را تسبیح میکند. در روایات آمده است که وقتی نگاهتان به ماه نو افتاد، سه مرتبه تکبیر بگویید که نشانه شکرگزاری بر سلامت جسم و جان پس از یک ماه روزهداری است.
استهلال؛ سنتی فراموش نشدنی
سنت «استهلال» یا تلاش برای دیدن ماه نو، خود یک عبادت دسته جمعی و نشاطآور است. مومنان در غروب روز بیست و نهم رمضان، به پشتبامها یا تپهها میروند تا هلال باریک شوال را جستجو کنند. این عمل نه تنها جنبه فقهی برای تعیین عید دارد، بلکه پیوند انسان با آسمان و آیات الهی را مستحکم میکند و هیجان معنوی خاصی به همراه دارد.
سوالات متداول
بهترین دعا هنگام دیدن ماه شوال چیست؟
دعای 43 صحیفه سجادیه و دعای «یا من یرحم من لا یرحمه العباد» از بهترین دعاها هستند. همچنین گفتن 3 بار الله اکبر و صلوات توصیه شده است.
آیا دیدن ماه شوال با چشم غیرمسلح واجب است؟
واجب کفایی است؛ یعنی اگر گروهی ببینند و اطمینان حاصل شود کافی است، اما تلاش برای دیدن آن ثواب دارد و سنت است.
تکبیرهای مخصوص عید فطر از کی شروع میشود؟
از نماز مغرب و عشاء شب عید (پس از رویت هلال) شروع شده و تا نماز عید و نماز ظهر روز عید ادامه دارد.
آیا اگر ماه را ندیدیم ولی مراجع اعلام کردند، باید افطار کنیم؟
بله، اگر حاکم شرع یا مراجع تقلید بر اساس شهادت شهود رویت هلال را تایید کنند، برای مقلدین ثابت میشود و فردا عید است.
متن تکبیر عید فطر چیست؟
الله اکبر الله اکبر لا اله الا الله و الله اکبر الله اکبر و لله الحمد، الحمدلله علی ما هدانا و له الشکر علی ما اولانا.
آیا نگاه کردن به سبزه بعد از دیدن ماه سند دارد؟
در برخی روایات و سنتهای قدیمی آمده است که نگاه به آب و سبزه و صورت زیبا پس از رویت هلال، مایه شگون و برکت است.
چرا هنگام دیدن ماه صلوات میفرستیم؟
زیرا صلوات برترین ذکر است و باعث قبولی دعا در آن لحظه حساس میشود و نوری است که شروع ماه را متبرک میکند.
اگر ماه را دیدیم به چه کسی اطلاع دهیم؟
میتوانید به دفاتر ائمه جمعه یا ستاد استهلال شهر خود اطلاع دهید تا شهادت شما ثبت و بررسی شود.
آیا دعای رویت هلال باید عربی خوانده شود؟
خیر، میتوان به زبان فارسی هم دعا کرد و از خدا خواست که ماه جدید را ماه خیر و برکت قرار دهد.
آیا روزه گرفتن در روزی که شک داریم عید است یا نه جایز است؟
روزه گرفتن به نیت ماه رمضان در روز شک (یوم الشک) واجب است، مگر اینکه تا پیش از ظهر ثابت شود که عید است که در آن صورت باید افطار کرد. اما روزه در روز عید حرام است.