خلافت عباسیان همواره با چالش عدم مشروعیت مواجه بود، زیرا آنها به نام اهلبیت قیام کردند اما حق آنها را غصب نمودند. مأمون میپنداشت با وارد کردن امام رضا (ع) به دستگاه خلافت، میتواند مهر تاییدی بر حکومت خود بزند و ادعا کند که خود اهلبیت نیز به این حکومت راضی هستند.
در زمان مأمون، قیامهای متعددی توسط علویان و سادات در شهرهای مختلف اسلامی علیه ظلم عباسیان شکل گرفته بود. مأمون با انتصاب امام رضا (ع) به عنوان ولیعهد، تلاش کرد تا انگیزه مبارزاتی این گروهها را تضعیف کند و آنها را خلع سلاح نماید، چرا که رهبرشان اکنون بخشی از حکومت شده بود.
یکی از اهداف شوم مأمون، دنیاطلب نشان دادن امام رضا (ع) بود. او میخواست به مردم بگوید که اگر زهد و تقوای علی بن موسی الرضا را میبینید، به خاطر عدم دسترسی به قدرت است و اگر قدرت یابد، او نیز به دنیا روی میآورد. اما زندگی ساده و بیآلایش امام در کاخ مرو، این نقشه را باطل کرد.
مدینه کانون تجمع شیعیان و شاگردان امام بود. مأمون با انتقال اجباری امام به مرو (خراسان)، ارتباط مستقیم ایشان را با بدنه اصلی جامعه شیعه قطع کرد تا بتواند جریان تشیع را کنترل و محدود سازد. مسیر حرکت امام نیز به گونهای طراحی شد که از شهرهای شیعهنشین مثل کوفه عبور نکند.
امام رضا (ع) با آگاهی کامل از اهداف مأمون، ابتدا با این دعوت مخالفت کردند و تنها با تهدید به قتل پذیرفتند. ایشان شرط کردند که در هیچ امر حکومتی دخالت نکنند. این شرطگذاری به مردم فهماند که امام مسئولیت کارهای حکومت را نمیپذیرند و همچنان در جبهه مقابل ظلم قرار دارند.
