نهم اسفند ماه در تقویم رسمی ایران به عنوان «روز ملی حمایت از حقوق مصرفکنندگان» نامگذاری شده است. این روز با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره حقوق خریداران و تشویق تولیدکنندگان به رعایت استانداردهای کیفیت و خدمات پس از فروش تعیین شده است. در این روز معمولاً همایشی برگزار میشود و به شرکتهای برتر که بالاترین رضایت مشتری را داشتهاند، تندیس رعایت حقوق مصرفکننده اهدا میشود.
حقوق مصرفکننده در دنیا بر چهار اصل استوار است: ۱. حق ایمنی (کالا نباید به جان و مال آسیب بزند)، ۲. حق انتخاب (تنوع کالا و عدم انحصار)، ۳. حق اطلاع (دسترسی به اطلاعات کامل و صحیح کالا)، ۴. حق شنیده شدن (امکان شکایت و دریافت خسارت). قانون ایران نیز بر پایه این اصول تدوین شده است.
سامانه ۱۲۴ متعلق به سازمان حمایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان است. شهروندان میتوانند هرگونه تخلف صنفی شامل گرانفروشی، کمفروشی، عدم درج قیمت، احتکار و عدم صدور فاکتور را از طریق تلفن ۱۲۴ یا وبسایت آن گزارش دهند. بازرسان موظفند به این شکایات رسیدگی کرده و نتیجه را به شاکی اعلام کنند.
یکی از مهمترین مصادیق حقوق مصرفکننده، گارانتی است. طبق قانون، شرکتها موظفند برای کالاهای سرمایهای (مثل لوازم خانگی و خودرو) ضمانت کیفیت ارائه دهند و قطعات یدکی را تا مدت مشخصی (وارانتی) تامین کنند. اگر کالایی در دوره گارانتی مکرراً خراب شود، شرکت موظف به تعویض آن است.
مصرفکنندگان تنها خریدار نیستند، بلکه ناظران بازارند. اگر مردم کالاهای بیکیفیت را نخرند، کالاهای قاچاق را تحریم کنند و تخلفات را گزارش دهند، تولیدکنندگان مجبور به اصلاح رفتار خود میشوند. قدرت خرید مردم، بزرگترین اهرم فشار برای بهبود کیفیت است.
