ابوریحان محمد بن احمد بیرونی، دانشمند، ریاضیدان، ستارهشناس و تاریخنگار برجسته ایرانی در قرن چهارم و پنجم هجری است. او را یکی از بزرگترین دانشمندان مسلمان و ایرانی در تمام ادوار تاریخ میدانند. بیرونی به زبانهای متعددی مسلط بود و آثار ارزشمندی در زمینههای مختلف علمی از خود به جای گذاشت. او نماد روحیه جستجوگر و علمی تمدن ایرانی-اسلامی است.
ابوریحان بیرونی سهم بسزایی در پیشرفت علم ریاضیات و نجوم داشت، اما یکی از شاهکارهای او محاسبه شعاع کره زمین با روشی ابداعی و بسیار دقیق بود که با محاسبات مدرن امروزی اختلاف بسیار ناچیزی دارد. به پاس خدمات او به علم ژئودزی (زمینسنجی) و نقشهبرداری، زادروز او در تقویم ایران به نام روز مهندسی نقشهبرداری نامگذاری شده است.
نقشهبرداری (Surveing) اولین قدم در هر پروژه عمرانی و توسعهای است. از ساخت جادهها و سدها تا تونلها و ساختمانهای بلندمرتبه، همگی نیازمند دادههای مکانی دقیقی هستند که توسط مهندسان نقشهبردار تهیه میشود. این علم با تعیین موقعیت دقیق عوارض زمین، از بروز خطاهای پرهزینه در اجرا جلوگیری میکند.
کتابهای «آثار الباقیه» (در مورد تقویم و تاریخ)، «التفهیم» (در نجوم و ریاضیات) و «قانون مسعودی» از مهمترین آثار او هستند. بیرونی در کتاب «تحقیق ماللهند» نیز به بررسی دقیق فرهنگ و جغرافیای هند پرداخته که نشاندهنده نگاه انسانشناسانه و جغرافیایی اوست.
بزرگداشت ابوریحان بیرونی تنها یادآوری گذشته نیست، بلکه الگوسازی برای نسل جوان است. روش علمی بیرونی که مبتنی بر مشاهده، تجربه و نقد منصفانه بود، همان چیزی است که جامعه علمی امروز به آن نیاز دارد. او نشان داد که با کمترین امکانات اما با اندیشهای پویا، میتوان به حقایق بزرگ جهان دست یافت.
