پیامبر (ص) در بستر بیماری بود و تب شدت گرفته بود. امیرالمومنین علی (ع) سر مبارک پیامبر را در دامن داشت. پیامبر فرمود: «برادرم، سر من در دامان توست و روح من در دستان تو قبض خواهد شد.»
لحظات_آخر
2
در آن لحظات، نگرانی در چشمان پیامبر موج میزد. نه برای خود، بلکه برای امتی که میدانست پس از او چه فتنههایی را تجربه خواهند کرد.
لحظات_آخر
3
حضرت زهرا (س) کنار بستر پدر میگریست. پیامبر (ص) چیزی در گوش او زمزمه کرد که ابتدا گریست، و سپس چیزی گفت که لبخند زد. (مژده پیوستن زود هنگام به پدر).
لحظات_آخر
4
ملک الموت اجازه ورود خواست. این تنها باری بود که عزرائیل برای قبض روح اجازه میگرفت. پیامبر با آرامش اجازه داد و فرمود: «به سوی رفیق اعلی».
لحظات_آخر
5
لحظهای که روح از بدن مطهر جدا شد، امیرالمومنین (ع) دستانش را بر چهره کشید و فرمود: «انا لله و انا الیه راجعون». سکوت سنگینی مدینه را فرا گرفت.
لحظات_آخر
وصیت_به_علی
1
پیامبر (ص) به علی (ع) فرمود: «یا علی، تو وصی من، وارث من و پرداختکننده دیون من هستی. تو وعدههای مرا وفا میکنی.»
وصیت_به_علی
2
فرمود: «یا علی، صبر کن بر ظلمی که بعد از من به تو خواهد شد. صبر کن تا زمانی که یار و یاور پیدا کنی.» این سختترین بخش وصیت بود.
وصیت_به_علی
3
درباره حضرت زهرا (س) سفارش ویژه کرد: «یا علی، این ودیعه خدا و رسولش در دست توست. مبادا فاطمه از تو رنجیده شود که خشنودی او خشنودی خداست.»
وصیت_به_علی
4
سفارش به قرآن و عترت: «من دو چیز گرانبها را به امانت میگذارم. مادامی که به این دو تمسک جویید، گمراه نخواهید شد.»
وصیت_به_علی
5
کلیدهای خزائن نبوت و اسرار ولایت را در آخرین لحظات به سینه علی (ع) منتقل کرد و فرمود: «تو برادر من در دنیا و آخرتی.»
وصیت_به_علی
قلم_و_کاغذ
1
در روز پنجشنبه (رزیت الخمیس)، پیامبر درخواست قلم و کاغذ کرد تا چیزی بنویسد که امت هرگز گمراه نشوند.
قلم_و_کاغذ
2
متأسفانه برخی از صحابه مانع شدند و گفتند: «بیماری بر او غلبه کرده» و سر و صدا راه انداختند.
قلم_و_کاغذ
3
دل پیامبر از این جسارت شکست و فرمود: «از نزد من برخیزید که نزاع نزد پیامبر شایسته نیست.»
قلم_و_کاغذ
4
این وصیت نانوشته، بزرگترین حسرت تاریخ اسلام شد، هرچند پیامبر بارها شفاهاً جانشین خود را در غدیر و غیره معرفی کرده بود.
قلم_و_کاغذ
5
اشکهای ابن عباس برای آن پنجشنبه تلخ، همیشه جاری بود.
قلم_و_کاغذ
وداع_با_فاطمه
1
فاطمه جان، گریه نکن. تو اولین کسی هستی از اهل بیتم که به من ملحق میشوی.
وداع_با_فاطمه
2
دخترم، بعد از من ظلمهای زیادی به تو میشود، اما صبر کن که پاداش تو نزد خدا عظیم است.
وداع_با_فاطمه
3
پیامبر (ص) دست فاطمه (س) را در دست علی (ع) گذاشت و نگاهی عمیق به هر دو انداخت. نگاهی که بار مسئولیت عالم را منتقل میکرد.
وداع_با_فاطمه
4
حسن و حسین (ع) خود را روی سینه پیامبر انداختند. علی (ع) خواست آنها را بردارد، اما پیامبر فرمود: «بگذار ببویمشان و آنها مرا ببویند.»
وداع_با_فاطمه
5
فرمود: «این دو ریحانه من هستند که به زودی مظلوم واقع میشوند.»
وداع_با_فاطمه
تغسیل_و_تدفین
1
امیرالمومنین (ع) شخصاً بدن مطهر را غسل داد، در حالی که فضل بن عباس آب میریخت. علی (ع) میفرمود: «پدر و مادرم فدایت، چقدر پاکیزهای در حیات و ممات.»
تغسیل_و_تدفین
2
هیچکس جز علی (ع) شایستگی دیدن جسد مطهر پیامبر را نداشت.
تغسیل_و_تدفین
3
نماز بر پیکر پیامبر دسته دسته توسط مسلمین خوانده شد، بدون اینکه امامی جلو بایستد (زیرا امامِ پیامبر، خداست).
تغسیل_و_تدفین
4
علی (ع) پیامبر را در همان حجرهای که وفات یافته بود، به خاک سپرد و فرمود: «صبر نیکوست جز در فراق تو، و بیتابی زشت است جز در مصیبت تو.»
تغسیل_و_تدفین
5
با ریختن خاک بر بدن پیامبر، گویی خاک بر سر تمام دنیا ریخته شد.
تغسیل_و_تدفین
سنگینی مصیبت رحلت پیامبر (ص)
امیرالمومنین (ع) در نهج البلاغه در توصیف رحلت پیامبر میفرمایند: «با مرگ تو چیزی قطع شد که با مرگ هیچکس دیگر قطع نشد؛ و آن نبوت و خبرهای آسمانی بود.» این جمله نشاندهنده عمق فاجعهای است که بشریت با آن مواجه شد. قطع ارتباط مستقیم وحیانی با زمین، یتیمی معنوی انسان را رقم زد.
وصیتنامه شفاهی و کتبی
پیامبر اکرم (ص) در طول حیات خود بارها جانشینی علی (ع) را اعلام کرده بودند (حدیث یومالدار، غدیر خم، حدیث منزلت). اما در لحظات آخر نیز قصد داشتند سندی مکتوب بر جای بگذارند که با ممانعت برخی مواجه شد (واقعه قلم و قرطاس). با این حال، وصایای شفاهی ایشان به علی (ع) درباره صبر، حفظ قرآن و مراقبت از اهل بیت، نقشه راه آینده شیعه را ترسیم کرد.
راز خنده و گریه حضرت زهرا (س)
یکی از تأثیرگذارترین صحنههای لحظات آخر، نجواهای پیامبر با دخترشان بود. ابتدا خبری دادند که فاطمه (س) گریست (خبر رحلت پیامبر) و سپس خبری دادند که ایشان لبخند زدند (خبر شهادت و الحاق سریع فاطمه به پدر). این لبخند نشاندهنده اوج وابستگی و عشق میان پدر و دختر و اشتیاق حضرت زهرا برای لقاءالله بود.
تجهیز و تدفین مظلومانه
در حالی که بسیاری از سران قبایل در سقیفه مشغول نزاع بر سر قدرت بودند، امیرالمومنین (ع) و اندکی از یاران وفادار (سلمان، ابوذر، مقداد و بنیهاشم) مشغول غسل و کفن و دفن پیامبر بودند. این تنهایی علی (ع) در مراسم تدفین، اولین نشانه از غربتی بود که پیامبر پیشبینی کرده بود.
میراث پیامبر برای امت
پیامبر (ص) در آخرین لحظات نیز نگران امت بودند. حدیث ثقلین (کتاب خدا و عترتم) مهمترین میراثی است که ایشان برای نجات امت از گمراهی به یادگار گذاشتند. ایشان تأکید کردند که جدایی ناپذیر بودن قرآن و اهل بیت، ضامن سعادت بشر است.
سوالات متداول
پیامبر در چه تاریخی رحلت کردند؟
۲۸ صفر سال ۱۱ هجری قمری.
چه کسی پیامبر را غسل داد؟
امیرالمومنین علی (ع) با کمک فضل بن عباس (که آب میریخت) و بدون اینکه نگاهش به بدن لخت پیامبر بیفتد (از زیر پیراهن).
پیامبر در کجا دفن شدند؟
در شهر مدینه، در همان حجرهای که وفات یافتند (حجره عایشه) که اکنون بخشی از مسجدالنبی است.
ماجرای «قلم و کاغذ» چیست؟
پیامبر در بستر بیماری درخواست قلم و کاغذ کردند تا وصیتی بنویسند که امت گمراه نشود، اما عمر بن خطاب مانع شد و گفت «کتاب خدا ما را بس است» و جسارتی به پیامبر کرد.
چرا حضرت زهرا (س) در لحظات آخر لبخند زد؟
چون پیامبر به ایشان مژده دادند که تو اولین کسی هستی که به من ملحق میشوی.
آخرین جمله پیامبر چه بود؟
طبق روایات، ایشان کلماتی در مناجات با خدا میگفتند، از جمله «الرفیق الاعلی» (به سوی رفیق اعلی).
وصیت خاص پیامبر به علی (ع) چه بود؟
صبر در برابر ظلم برای حفظ اسلام، جمعآوری قرآن، و ادای دیون پیامبر.
سن پیامبر هنگام رحلت چقدر بود؟
۶۳ سال.
آیا پیامبر شهید شدند یا به مرگ طبیعی رحلت کردند؟
روایات معتبری وجود دارد که ایشان بر اثر اثرات سم خیبر یا سمی که در روزهای آخر به ایشان خورانده شد، به شهادت رسیدند.
معنی «انا لله و انا الیه راجعون» چیست؟
ما از آن خداییم و به سوی او بازمیگردیم (آیه استرجاع که در هنگام مصیبت خوانده میشود).