دلنوشته غمگین برای شهادت حضرت زهرا و غربت امیرالمؤمنین 1405

3 جمادی‌الثانی

غربت_علی

1

علی (ع) جان! بعد از زهرا (س) دیگر مدینه جای ماندن نیست. چاه می داند که چه بر سر فاتح خیبر آمد که زانو بغل گرفت. سلام بر غربتت یا امیرالمومنین.

غربت_علی
2

بمیرم برای دلت یا علی... که باید با دستان خودت، تمام دنیایت را زیر خاک پنهان کنی. آن شب که آب می ریختی بر پیکر یاس، آب هم از شرم کبودی ها گریه می کرد.

غربت_علی
3

غربت یعنی علی (ع) باشی، ولی کسی جواب سلامت را ندهد. غربت یعنی زهرا (س) داشته باشی، اما شبانه و مخفیانه او را به خاک بسپاری. آجرک الله یا مرتضی علی.

غربت_علی
4

یا امیرالمومنین! این روزها مدینه برای تو قفس شده است. نگاه به در و دیوار خانه، جگرت را آتش می زند. شرمنده ایم که شیعه ایم و تو هنوز غریبی.

غربت_علی
5

علی (ع) تنها ماند... تنهاتر از تمام تاریخ. دیگر کسی نیست که وقتی علی به خانه می آید، غم هایش را با یک لبخند بشوید. زهرا رفت و علی تمام شد.

غربت_علی

غم_فاطمه

1

مادر جان، چشمانت را باز کن. ببین علی (ع) بالای سرت نشسته و های های گریه می کند. تو که طاقت اشک علی را نداشتی...

غم_فاطمه
2

زهرا (س) جان! تو رفتی و راحت شدی از درد دنده و پهلو، اما بگو با دل بی قرار علی چه کنیم؟ بگو با بهانه گیری های زینب چه کنیم؟

غم_فاطمه
3

دلم برای مادری می سوزد که در جوانی پیر شد. مادری که موهایش سفید شد اما رویش را از علی می گرفت تا کبودی صورتش را نبیند.

غم_فاطمه
4

فاطمه (س) یعنی غمِ نشسته در گلوی علی. فاطمه یعنی رازی که بین در و دیوار ماند و هیچکس نفهمید چه شد.

غم_فاطمه
5

ای بانوی بی نشان! غم تو در سینه ما سنگینی می کند. کاش بودیم و نمی گذاشتیم کسی به خانه ات جسارت کند.

غم_فاطمه

چاه_و_ماه

1

شب ها علی (ع) می ماند و چاه و ماه. ماه شاهد است که علی سر در چاه می کند تا صدای گریه اش را نامردان مدینه نشنوند.

چاه_و_ماه
2

چاه نخلستان هم تاب شنیدن درد علی را ندارد. می گویند چاه هم خون گریه می کند از بس که علی از داغ زهرا گفت و نالید.

چاه_و_ماه
3

ماه مدینه شرم دارد که بر مزار زهرا (س) بتابد. آخر این مزار باید مخفی بماند. این وصیت ماهِ علی است.

چاه_و_ماه
4

ای چاه! امانت دار باش. علی (ع) اسرار مگویش را، روضه های پهلوی شکسته را فقط به تو گفته است.

چاه_و_ماه

یتیمی_حسنین

1

حسن (ع) زانوی غم بغل گرفته... آخر او دیده است آنچه را که نباید می دید. کوچه، سیلی، مادر... وای از دل حسن.

یتیمی_حسنین
2

حسین (ع) بهانه مادر می گیرد. پیراهن مادر را بو می کند و آرام می شود. امان از دل زینب که باید مادری کند برای حسین.

یتیمی_حسنین
3

بچه ها دور بستر خالی مادر جمع شده اند. شمعی روشن کرده اند و آرام اشک می ریزند تا پدر بیدار نشود. خانه بی مادر، قبرستان آرزوهاست.

یتیمی_حسنین
4

زینب (س) کوچک است، اما باید بزرگ شود. او وارث غم های مادر است. چادر خاکی مادر را سر می کند و خانه را جارو می زند.

یتیمی_حسنین

سکوت_مدینه

1

مدینه! تو چقدر بی وفایی. صدای ناله دختر پیامبر را شنیدی و سکوت کردی؟

سکوت_مدینه
2

نفرین بر سکوت مدینه که علی را خانه نشین کرد و زهرا را شهید.

سکوت_مدینه
3

شهری که صدای اذانش بلند است، اما دختر پیامبرش را در سکوت شب دفن می کنند. چه تناقض تلخی.

سکوت_مدینه

مفهوم «غربت» در زندگی امیرالمؤمنین و حضرت زهرا

غربت در فرهنگ شیعی، تنها به معنای دوری از وطن نیست، بلکه به معنای تنهایی در میان جمع، بی یاوری و عدم درک شدن است. حضرت علی (ع) پس از رحلت پیامبر و ماجرای سقیفه، در شهر خود غریب شدند. اوج این غربت در شهادت حضرت زهرا (س) نمایان شد؛ جایی که ایشان مجبور شدند تنها مدافع و همسر خود را شبانه و غریبانه دفن کنند. دلنوشته های فاطمی تلاشی برای به تصویر کشیدن این درد عمیق و جانکاه است.

رابطه عاطفی علی (ع) و فاطمه (س) در متون ادبی

عشق میان علی و فاطمه، عشقی الهی و الگوی کامل رابطه همسری است. حضرت علی (ع) می‌فرمودند: «وقتی به زهرا نگاه می‌کردم، غم‌ها از دلم می‌رفت». در دلنوشته‌ها، تمرکز بر فقدان این آرامش و پشتیبان است. بیان احساسات لطیف امیرالمؤمنین بر سر مزار حضرت زهرا، نشان‌دهنده ابعاد انسانی و عاطفی این مصیبت در کنار ابعاد سیاسی و الهی آن است.

نماد «چاه» در ادبیات علوی

چاه در ادبیات آیینی، نماد سنگ صبور و محرم اسرار حضرت علی (ع) است. وقتی گوشی برای شنیدن حقایق و دردهای علی در مدینه نبود، ایشان با چاه درد دل می‌کردند. این تصویرسازی (سر در چاه کردن امام)، اوج مظلومیت و تنهایی ولی خدا را نشان می‌دهد و دستمایه خلق زیباترین متون ادبی و دلنوشته‌های سوزناک شده است.

غم یتیمی فرزندان؛ عنصر اصلی روضه

مشاهده غم و اندوه حسنین (ع) و زینبین (س)، بخش جدایی‌ناپذیر از مصیبت فاطمیه است. توصیف حال و هوای خانه امیرالمؤمنین پس از شهادت حضرت زهرا، گریه‌های مخفیانه کودکان و تلاش زینب (س) برای پر کردن جای خالی مادر، صحنه‌هایی است که قلب هر خواننده‌ای را به درد می‌آورد و اوج قساوت دشمنان را نشان می‌دهد.

سکوت مرگبار مدینه و خیانت خواص

دلنوشته‌های فاطمی اغلب با گلایه از شهر مدینه و مردم آن همراه است. سکوت انصار و مهاجرین در برابر حمله به خانه وحی، خیانتی نابخشودنی بود. نویسندگان با خطاب قرار دادن در، دیوار، کوچه و شهر مدینه، در واقع وجدان‌های خفته تاریخ را محاکمه می‌کنند و بر مظلومیت حق‌طلبان در برابر اکثریت خاموش تاکید می‌ورزند.

سوالات متداول

چرا علی (ع) را «غریب» می‌نامند؟
چون با وجود شایستگی و وصیت پیامبر، حقش غصب شد و حتی در شهر خود سلامش را پاسخ نمی‌دادند.
بهترین جمله برای توصیف حال علی (ع) بعد از فاطمه چیست؟
«علی (ع) بعد از فاطمه (س)، استخوان در گلو و خار در چشم زندگی کرد.»
آیا دلنوشته ها باید حتماً غمگین باشند؟
فاطمیه ذاتاً با حزن آمیخته است، اما این حزن باید همراه با شعور و پیام مقاومت باشد.
چاه در روایات چه جایگاهی دارد؟
در روایات معتبر اشاره شده که حضرت علی (ع) از شدت تنگی سینه به نخلستان می‌رفتند و با چاه درد دل می‌کردند.
چگونه دلنوشته ای بنویسیم که کلیشه ای نباشد؟
از زاویه دید اشیاء (مثل میخ در، سجاده، چادر) یا احساسات درونی خودتان نسبت به این غربت بنویسید.
WordAbyss - دلنوشته غمگین شهادت حضرت زهرا و غربت علی (ع) | متن ادبی سوزناک 1405